Ter ere van Marina Yee

De teksten werden geschreven naar aanleiding van het overlijden van Marina Yee op 1 november 2025 en verzameld naar aanleiding van het vieren van haar leven op onze school waar ze het vak mode gaf van 2008 tot 2023.

Intussen zijn we een jaar verder en naar aanleiding daarvan brachten we de bijdragen van haar collega's en studenten samen als één bundeling. Het schetst haar als de authentieke voor-voeler die ze was.

Dearest Marina,

We are grateful for the opportunity to have been your students. You taught us that joy matters, and that from joy, new ideas can grow. You encouraged us to ask questions, to stay curious, and to look beyond what is obvious. You showed us the value of play and reminded us to follow our hearts.

Thank you, Marina,
for the fun costume parties,
for your drive and passion,
for the love you shared and offered, even when the road was tough,
for your support,
and for sharing your stories with us.
We carry your love and energy with us.
We will never forget what you taught us: together, we are stronger than alone.

Thank you, Marina
With love,
your students

• namens haar masterstudenten

Hoe dan nog jou te noemen als zoveel is gezegd?
Zoals sommigen het doen?
Onconventioneel, eigenzinnig,
de avant-gardist,
het buitenbeentje van die ene groep?
Enigmatisch, intuïtief,
jong van geest en oud van ziel,
de rebel, de vrijdenker?
De nieuwsgierigste, de gekste?
De zelftwijfelaar en rusteloze plaatszoeker,
(want ja: soms ook dat)
scherp maar altijd warm?
De kunstenaar en maker in alles wat ze doet,
sprokkelaar van schoonheid die in kleine dingen ligt?
(ja die tak in het atelier is altijd van haar)
Docent in omarm gewoon jezelf,
onvermoeibaar supporter van jong kunstenaarsgeweld
en fervent luisteraar naar fluisterende studentenharten?
…. ?

Laat ook maar zijn, al die namen.
Wij noemen haar Marina.
Gewoon Marina. Ons Marie.
Als alles is gezegd, zegt dat voor ons
alles.
Met zoveel dank voor wie je was en wat je zo gul voor ons deed.
Rust maar zacht. We blijven je voor altijd koesteren.

• namens haar collega’s mode

Kom, Dirk, we gaan er hier een atelier van maken. Wil je mijn paspop van thuis meebrengen als je nog eens komt ? De kamer is echt groot genoeg hé. Het is hier precies geen 4, maar een 8-sterren hotel (lacht). Alles wat ik vraag, de verpleging zorgt er gewoon voor! Ja het gebeurt echt, zelfs een voetmassage. Zeg ja, en ik wil hier ook een van onze lampen van ons PWO project Japan, dan wordt het hier een beetje gezelliger, meer sfeer. Kom, zet die koekendoos die je meebracht eens in een andere richting… Dat oogt toch beter, denk je ook niet (lacht)?

Dit was één van de zovele optimistische gesprekken die bij me bijblijven van mijn eerste bezoek aan de palliatieve eenheid in Mortsel. Het was 16 oktober 2026, de tweede dag na haar overplaatsing vanuit het gewone ziekenhuis. Tsja, en ik maar denken dat ik in een sombere sfeer terecht zou komen. Bij Marina was het natuurlijk alweer anders: positief, met haar focus op fun en creatie. Bij het tweede bezoek, zo’n 10 dagen later, melde ik Marina dat we haar atelier, de lamp en andere in orde gingen brengen na de besprekingen in KASK. Samen met collega Catherine haalde we herinneringen op over de mode, de kinderen, de sfeer op de school, enzovoort. Op het einde zei ze dat ze moe was, maar vulde aan:

Zeg Dirk, nog iets, ik heb een plan! Ze zijn hier bezig over mijn begrafenis, allee zeg… daar wil ik toch niet met bezig zijn, allée. Nee, nee, weet je, ik ga een “Marina-is-nog-niet-dood-feestje” houden, echt. Ja… en ik ga en zal er bij zijn, met allemaal mensen die me goed kennen. Kom trouwens met je vrouw en de kinderen naar mijn feest hé, het is op donderdag 13 november 2025. Weet je wat, we maken er echt een groot feest van (lacht) We gaan leuke mensen ontmoeten, allemaal samen.

Ok super tof, zei ik en laat het ons dan plannen, want het valt in de eerste projectweek, zo in de late namiddag tot ’s avonds? Zoals steeds een fijne, groetende zoen, warme knuffel en waaiende hand in het naar buiten gaan. Dit was de laatste blik die we wisselden, een blijvende herinnering aan je grote, oprechte, enthousiaste glimlach. Op 1 november 2025 kwam de WhatsApp binnen van je zoon Tzara dat je met liefde vertrokken was…

Een onverwachte droefheid overviel me. Onze laatste 6 jaar op KASK & Conservatorium was een erg intense samenwerking met uitschieters zoals onze Berlijnse trip, de autoritjes naar de kringwinkels, de regelmatige bezoekjes bij elkaar thuis, de superleuke creatieve werkmomenten, de grapjes met de koffie, de fun die we samen met gans het gezin beleefde.

Op school had Marina als lesgever een uitzonderlijke non-conformistische en speelse aanpak. Het activeerde het voelende vermogen, de creërende en scheppende capaciteiten van de studenten. Zo was er bijvoorbeeld de ‘Likes / Dislikes’ oefening die zij had ontwikkeld: op zeer snelle, intuïtieve wijze moesten er door de student een 40-tal beelden worden verzameld uit tijdschriften, kranten, flyers,.. Al selecterende, telde er maar 1 vraag: “Raakt dit beeld je (in zowel positieve als negatieve zin)?” Zo ja, leg het op je wit blad en ga verder, foto per foto. Deze collages vormden de basis voor creatieve verdieping, een manier om tot de meest authentieke vorm van creatie te kunnen komen.

Ik voel dankbaarheid voor het zovele mogen gedeeld hebben met haar. Haar innovatieve “Wat als…?” kwinkslagen. Haar binnenstebuiten, ondersteboven, achterstevoren keren van opvattingen, beelden, vormgevingen, manieren van doen,…

In 2010 sleutelden we samen aan een 2 tot 4-jarig onderzoeksproject in de kunsten en dienden het in onder de titel Het intuïtief gedreven creatieproces in het kunstonderwijs. Het werd niet geselecteerd. Intuïtie en onderzoek… het zijn niet altijd zaken die bij elkaar passen in een wetenschappelijk paradigma van onderzoeksprocessen. In 2013 trokken we samen naar Hong Kong, samen met collega Bram Jespers brachten we een workshop en lezingen met als thema Intuition Driven Design in a Cross-cultural Environment op de toenmalige conferentie van DesignEd Asia Conference 2013.

We gaven niet op. In 2014 dienden we een nieuw een onderzoeksproject in: Intuition Driven DEsign Experiences, ID2EE. Het project richtte zich op het uitwerken van een duurzaam productontwikkelingsproces waarbij de focus lag op ‘het empathisch intelligent ontwerpen’, maar het werd opnieuw niet geselecteerd.

Vanuit onze overtuiging rond dit soort creatiemethodes keken Marina en ik naar de Projectmatige Wetenschappelijke Onderzoeksprojecten binnen de HOGENT en dienden in 2015 het project Visionaire concepten voor Mode en Design in. Men leek ook hier weinig vertrouwen te vinden in een door ‘intuïtie’ gedreven onderzoeksproject, want niet wetenschappelijk of meetbaar en dus ook moeilijk te verpakken in een rationele werk-, creatie- of onderzoeksmethodiek.

Op de International Design Week van de Universiteit Antwerpen in februari 2016 brachten we de ‘Likes / Dislikes’ oefening voor de faculteit Ontwerpwetenschappen. Met zo’n 15-tal studenten productontwikkeling maakten we ontwerpen vanuit wat we voelen bij het bekijken van de ons omringende materiële wereld. Het irrationele, het voelende en het artistieke kreeg ruimte. Tegelijkertijd deden onze workshops ook heel wat wenkbrauwen fronsen.

Volg gewoon uw intuïtie! Het is toch ongelooflijk hoe weinig dat men van die bijzondere kracht gebruik maakt. Gans het ontwerponderwijs moet veranderen, want ze zijn echt niet goed bezig. Het is cruciaal of je wel of niet “geraakt” wordt door het eerste dat je ziet en voelt. Het plots bevangen worden door, het gevoel van de Ahh Ja!

Het is één van de vele herhaalde uitspraken van Marina. Ze werkte in 2015 een doctoraatsvoorstel aan KASK & Conservatorium uit over het thema van het intuïtief en emotioneel voelend vermogen bij het ontwerpen. Ze wilde de diepte in. Maar helaas, na de indiening werd het onderzoeksvoorstel niet weerhouden. Goed doordachte didactische werkvormen bleven overeind staan en de projectweken toonden er alle vruchten van.

Pas in 2016 werd het PWO-project goedgekeurd onder de noemer ‘Omgangsvormgeving’, een ontwerp case study van zitmeubilair voor levenslang gebruik. Dit resulteerde na de samenwerking in het boek Relational Design, een emotionele band als katalysator voor duurzaamheid.

Het vormde tevens de start van een 3-jarig onderzoeksproject waarbij alle waarden en criteria die Marina zo belangrijk de nodige erkenning kregen. De tentoonstelling Inspire ALL – Connected BY in 2019 in de Zwarte Zaal van KASK & Conservatorium toonde allerhande ‘damaged goods’ die werden samengebracht tot nieuwe ontwerpen van meubels en interieurobjecten. Aansluitend hierop volgde in hetzelfde jaar het praktijkgericht onderzoeksproject Japans-Kanazawa’s vouw- en montagetechnieken als kennisbron voor het ontwerpen van duurzaam meubel- en interieurdesign. We maakten samen een lampencollectie, zitmeubels en vouwdoeken die we opnieuw tentoonstelden in 2022. Daarna vertrok Marina omwille van haar pensionering.

Vandaag zijn we 2026. Ik ben net op dezelfde trein van Antwerpen naar Oostende gestapt. De trein die we meer dan zes jaar lang deelden. Steeds de eerste wagon, de plek waar we de dag begonnen na mijn opstap in Antwerpen-Zuid. Marina leerde me om vertrouwen te hebben in ‘gebroken’ en ‘beschadigde’ stukken. Hun energie kan opnieuw, maar dan anders tot leven komen vanuit de zorg en aandacht die je het geeft. Ze leerde me om m’n tijd te nemen om te interpreteren vanuit het gevoel, om te kunnen voor-voelen zoals Marina steeds zei.

Misschien moeten we samen meer voor-voelen, de gemeenschap vanuit die houding met een betere zorgzaamheid proberen te omringen? Ik denk dat we dit nodig hebben.

• Dirk Van Gogh, collega vormgeving en interieur

To speak of Marina is to speak of a rare, quiet brilliance—one that never demanded attention, yet deeply shaped everyone fortunate enough to cross her path. Her spirit still feels so alive that her absence remains difficult to comprehend. She taught with a gentleness that never softened her conviction, and with a wisdom that rose far beyond craft alone; in her presence, creativity felt sacred, an inner landscape she encouraged us to explore with courage, curiosity, and tenderness. Marina saw the world not as it is, but as it could be—rebellious, poetic, and full of possibility—and she guided us not only in fashion, but in how to look, how to feel, and how to honour the quiet power of authenticity. Though she is no longer here, her presence has not dimmed; it lives in the memories we share, in the imagination she opened in us, and in every moment we choose intuition over convention, honesty over spectacle, and kindness over ego. For all she gave, I am profoundly grateful.

My deep condolences, support and love to all

• Jaimy-Aris D’hont, student mode

Dag Marina,

We leerden elkaar kennen zo’n dikke 20 jaar terug alweer, ongeveer. Om jou te verwelkomen gingen we eten in een leuk Gents restaurantje, samen met enkele KASK & Conservatorium collega’s. Ik zat naast jou tijdens dat etentje. And the rest is history! Het was koekenbak vanaf het eerste moment. Ik was excited. Zo’n beroemde naam. Ik herinnerde mij de modeboekjes uit de jaren 80, toen ik een jonge tiener was, en de verhalen die daarin verschenen over de doorbraak van De Zes van Antwerpen in de internationale modewereld. Jaren later werkte in MoMu in Antwerpen, na academische omzwervingen in de USA en niet zo gek lang voor de job op KASK. En nu zat ik naast jou, en waren we al na vijf minuten samen aan het lachen. Je voelde al vlug dat ik niet de zoveelste starfucker was, en je vond ook mijn onderzoek boeiend. Het kwam van twee kanten, onze klik. We werkten zo’n 16-tal jaren samen - ik ben de exacte data kwijt, het leven gaat te rap, zegt het cliché - en we leidden samen generaties van studenten op, met Liesbeth en Eva en nog vele andere collega’s, jullie vanuit de praktijk, ik vanuit de theorie maar met een stevige poot in het atelier. Het was een heuse labour of love, die jonge mensen hun ziel zien blootleggen in hun werk … wat een ongelofelijke chance dat we dit zoveel jaren hebben kunnen beleven samen, dat we hen daarin hebben kunnen bijstaan, dat we luisterden, adviseerden, losjes of iets minder losjes - afhankelijk van de noden van de student die voor ons zat - begeleidden, intuïtief aanvoelden, ondersteunden.

Je volgde mijn pad steeds nauwgezet tijdens onze gezamenlijke jaren aan KASK, en je leefde mee met al mijn travels en, ja, soms ook tribulations. De periodes van langdurig etnografisch veldwerk die ik verrichtte in Vanuatu, de PhD-thesis die ik schreef op basis daarvan terwijl ik verbonden was aan zowel KASK als The University of Melbourne. Jaren later combineerde ik nog steeds verschillende jobs, tot ik enkele jaren terug van mijn hart een steen maakte en mijn ontslag gaf in KASK. Ik werkte toen voltijds aan de Universiteit Leiden, met nog een pootje binnen in de Universiteit Gent en in KASK. Je betreurde mijn vertrek, maar je snapte het en een jaartje later ging je zelf op pensioen. We liepen nog één keertje samen met Eva en Liesbeth in de finale van modeshow aan KASK, wetende dat het onze laatste keer was dat we dit samen deden. Het klinkt nog steeds raar, ‘jij op pensioen’ … met je jonge hart en ziel. Avant-gardist. Trailblazer. Je werd al gauw ziek. De vreselijke ziekte. Het ging vlug, en je stierf niet lang nadien. Je had nog een feestje willen geven, met frieten, champagne en pralines. Maar je haalde het niet meer. Dus hebben we dat feestje dan maar zelf gehouden op KASK, in besloten kring, in mineur. Ik was ondertussen al eventjes weg daar, maar was graag weer even aan boord met onze oud-collega’s en vrienden, in fashion and beyond, om jou te vieren. We hebben proberen lachen op dat feestje, zoals je het zou gewild hebben, maar we hebben toch ook wel wat gehuild en veel geknuffeld.

De kranten, de socials, en het nieuws ontplofte, de dag na je overlijden. De modejournalisten waren er als de kippen bij om analyses te maken van jou en je carrière. Veel van die analyses waren tenenkrullend. Ik weet nog hoe ontgoocheld ik was over die beschrijvingen dat je, wat was het allemaal, koppig was geweest, of dat je weinig businessinzicht had gehad, en dat je daarom nooit echt in de mode was doorgebroken zoals de andere Vijf van De Zes. Er waren gelukkig ook enkele mooie artikels en andere bijdragen, die je honoreerden als de trailblazer die je werkelijk was. Dat je je idealen nooit verloochende. Dat je bewust niet commercieel was gegaan, uit principe, omdat je het systeem van de mode en de commercie niet ondersteunde, de vele wantoestanden in de modesector, verspilling, etcetera. En dat je boven alles vooral een beeldend kunstenaar was en bent, eerder dan een modeontwerper in de strikte zin van het woord. Je was nog niet zo lang herbegonnen met mode maken, je eerste voorzichtige stappen. Ik herinner me nog hoe we samen die vitrine in Parijs inrichtten, met jou nieuwe werk, met Eva erbij, schuddebuiken van het lachen. Nog steeds compromitteerde je niet op je visie, op hoe je sustainability zag, al sinds de jaren 80, en nog steeds. Sinds je pensioen kwam het maken opnieuw in een creatieve stroomversnelling, mede dankzij je sparring partner Rafael Adriaansens: Marina was back in the picture, en dat was zo ongelofelijk verdiend. Je hebt het begin van die hernieuwde aandacht nog net meegemaakt, ook van je beeldende werk, en je wist dat het goed zou komen. Want fijn moet het niet geweest zijn: decennialang werd je niet vermeld in het rijtje van De Zes, en je naam werd dikwijls vervangen door de Nr. 7 van De Zes, Martin Margiela, met wie je zoveel lief en leed had gedeeld, dat voelden we allemaal wel aan. Je hebt het je allemaal niet al teveel aangetrokken, of zo zei je toch. Maar het moet toch ook ‘gepiekt’ hebben? Dat kan toch bijna niet anders, liefste Marie? En toch sprak je steeds liefdevol en respectvol over je oude klas- en schoolgenoten, en over Sonja Noël van De Stijl in Brussel, en over wie nog allemaal... Wat een mooie vrouw was je en ben je en blijf je, vanbinnen en vanbuiten, we dragen je voor altijd mee.

• Hugo DeBlock, collega

In een lokaal waar potloodlijnen raakten aan wat woorden niet konden zeggen, bracht jij ons terug naar de kern: zien, voelen, durven en van daaruit beginnen. Als docent gaf je ons meer dan techniek en vorm, je gaf ons vrijheid, een wereld zonder grenzen, waar elke lijn een mogelijkheid werd. Je leerde ons om los te laten, om niet bang te zijn voor wit papier, om te tekenen zoals we dachten, en te denken zoals we droomden.

Met elke schets opende jij een stukje van onszelf dat we nog niet kenden, en in jouw zachte begeleiding vonden we ruimte om echt te creëren. Je zag schoonheid in het onverwachte, in het onvolmaakte, in de vrijheid van een lijn die net even anders liep en daardoor juist perfect was.

Marina, dank je voor het licht dat je in onze handen en hoofden bracht, voor de vrijheid die je ons schonk, voor de warmte waarmee je ons begeleidde. Je leeft voort in elke lijn die we zetten, in elke gedachte die we durven volgen. Je zal gemist worden maar er straalt nu een extra heldere ster extra aan de hemel. Zet hem maar op zijn kop daarboven & be the star that you are!

Liefs Jessica Francesca Van Winckel <3

• student mode

4 november 2025

Vorige week woensdag ging ik langs bij Marina, in Mortsel.
Rond drie uur kwam ik binnen.

Aan het onthaal vroeg ik naar Marina, de verpleegster zei: palliatieve, helemaal doorlopen, eerste naar boven. Daar drong het echt door.

Ik klopte.
‘Kom binnen,’ zei ze, helder, warm zoals altijd.

Ze zat rechtop in bed, haar ogen mooi opgemaakt.
Nog vijftien minuten, voor de verpleegster haar kwam halen voor een bad.

Ze vertelde over haar ziekte, over de diagnose bijna een jaar geleden, net na haar pensioen.

Ze vroeg naar de mode, naar jullie, of het nieuws zacht was geland.
Ze sprak over studenten die op bezoek waren geweest,
hoe graag ze lesgaf, hoe dicht ze bij hen stond.

Ze was levendig. Aanwezig.

Ze wilde nog een feest geven.
Een ik ben er nog-feest.

Zij in het midden, in haar bed.
Vrienden rond haar, om een babbeltje te doen.

Vuurtjes misschien, frieten zeker, pralines ook, en champagne.
Alles doordacht, zelfs hoe er geen papiertjes of afval zouden achterblijven.
Typisch Marina.

Het terrein lag al vast.

‘Sterven doe ik liever in intieme kring,’ zei ze.

Ze sprak over tekenen, over naar huis gaan, haar katten, haar gerief ophalen.
Alsof er nog tijd was.
Of alsof tijd anders werkte.

Even later kwam Dirk, collega aan KASK, binnen, met versgebakken koekjes.

Ze vroeg naar de lamp die in een onderzoeksproject met Dirk was ontstaan,
of die naar Tzara, haar zoon, kon. Hij zou het regelen.

Het voelde tegelijk licht en onwerkelijk.
Dezelfde stem, dezelfde zachtheid, in een andere ruimte.

Toen het tijd was voor haar bad, zei ze dat we konden wachten.
Maar we gingen.
Korte bezoeken, zei ze, dat was beter.

Ik dacht aan de ritten terug naar Antwerpen, na de jury’s, en de graduation shows.
Ik speelde graag chauffeur op die momenten.

Zaterdag kwam het bericht dat Marina zachtjes is gevlogen -
als een witte vlinder, begin november,
die graag nog even was gebleven.

Op KASK kwamen we eind november – rond de tijd waarop ze haar ‘ik ben er nog feest’ wou geven - samen, met een tiental collega’s.
We dronken champagne, spraken, schreven, deelden.
Legden iets van haar en van ons vast in woorden en tekeningen.
Voor haar zoon, en nu ook voor jullie.

Wat blijft, is mooi.

Iets in haar manier van kijken.
Van werken.

Binnenstebuiten. Achterstevoren.
Tot het klopte, anders.

Een frisse blik.
Mooie composities, net verschoven.

Iets lichts ook.
En koppigs.

De frietjes houden we nog tegoed.

Liefs,
Catherine

• Catherine Willems, collega mode

Deze tekst is een verkorte versie van wat ik schreef na mijn bezoek aan Marina een week voor haar overlijden, na jaren met haar samenwerken, projectweken organiseren, modetrips naar Parijs regelen met collega’s. De tekst vertrekt vanuit mijn laatste ontmoeting met haar, maar hoort bij een langere periode van samenwerken binnen de mode-afdeling aan KASK & Conservatorium.

Lieve Marina,

Ik wilde graag laten weten dat je voor mij en heel veel andere studenten ontzettend veel betekende. Niet alleen door je opdrachten die onze artistieke ontwikkeling vormden en ondersteunden, maar ook persoonlijk. Ik heb je kracht en intuïtie altijd heel inspirerend gevonden. Die draag ik mee.

Ik ben zo blij dat ik les van je heb mogen krijgen, dat we even in elkaars leven zijn geweest, in elkaars woonst en wereld. Van de opdrachten op snelheid tot het schrijven van affirmaties, van je manier van kijken en voelen, je steun... Ik ben heel dankbaar voor alles wat je me hebt meegegeven.

Heel veel liefde! Ik wens je alle warmte, zachtheid en kracht.

• Elisabeth Claes, student mode

Liefste Marina,

Ik ben zo dankbaar dat ik je mentorschap mocht ervaren. Je sterkte en kwetsbaarheid die je met mij deelde tijdens een van de meest invloedrijke jaren van mijn studies. Je toonde mij dat het ook anders kon en dat je je niet moet plooien naar het systeem. Je plooit het systeem gewoon zelf en dat vergt moed en doorzetting. Jij was zo jezelf en dat was ongelofelijk inspirerend.

En nog altijd wanneer ik eens te enthousiast ben met mijn vele ideeën tijdens de ontwerpfase hoor ik je stem in mijn achterhoofd: “maakt er gene kerstboom van hé!” De indruk die je op mij hebt nagelaten blijft levend.

• Hannah Van Spauwen, student