Aphasia

De boekpresentatie van Against the Neutral Image: Essays on the Exhibition Choreography of Violence by Jelena Jurešaen de bijbehorende paneldiscussie Is There Such a Thing as a Neutral Image? vinden plaats op 12 februari 2026 in het Museum voor Moderne en Hedendaagse Kunst Rijeka (MMSU). De discussie wordt georganiseerd door MMSU en het Center for Advanced Studies of the University of Rijeka en brengt de bijdragers aan de bundel samen: Francesca Raimondi, Maria Hlavajova, Shahram Khosravi, Branka Benčić (curator van de tentoonstelling) en Sanja Bojanić, naast kunstenaar Jelena Jureša en publicatieontwerper Ana Labudović.

De publicatie is gebaseerd op de tentoonstellingChoreography of Violence (13 november 2025 – 22 februari 2026, MMSU), die vier meeslepende audiovisuele installaties van Jelena Jureša samenbrengt. De werken, die het midden houden tussen documentaire en performance, richten zich op de poëzie en politiek van het bewegende beeld. Het werk van Jureša wordt gekenmerkt door een diepe betrokkenheid bij de geschiedenis en politiek van de lange twintigste eeuw, waarbij de mechanismen van representatie worden blootgelegd die onthullen hoe kolonialisme, nationalisme, racisme en kapitalisme onlosmakelijk met elkaar verweven blijven.

Het boek Against the Neutral Image (Universiteit van Rijeka), dat voortvloeit uit de tentoonstelling, is niet opgevat als een conventionele tentoonstellingscatalogus, maar als een kritische en discursieve ruimte die artistieke, curatoriële en theoretische praktijken met elkaar in dialoog brengt. Het boek stelt vragen over hoe geweld zichtbaar of onzichtbaar wordt gemaakt, hoe het wordt gekaderd, geësthetiseerd, genormaliseerd of onderdrukt, en houdt vast aan de stelling dat de neutraliteit van het beeld nooit louter een esthetisch standpunt is. Het functioneert veeleer vaak als een machtsmiddel: een regeling van afstand, aandacht en verantwoordelijkheid.

Het panelgesprek bouwt voort op de logica van de publicatie zelf als een ‘ontmoetingsruimte’ en breidt de vragen uit door middel van dialoog en uitwisseling, in plaats van het boek of de tentoonstelling als een gesloten entiteit te behandelen. De discussie gaat over de relatie tussen beeld en instelling, esthetiek en ethiek, en de rol van tentoonstellings- en discursieve kaders bij het vormgeven van de manier waarop we naar geweld kijken, het begrijpen en (niet) erop reageren.

Dicht bij de tentoonstelling Run-through, met werken van kunstenaars Jelena Jureša en Aernout Mik, zal Maria Hlavajova reflecteren over kunst die samenzweert — kunst die niet alleen representeert, maar zich in plaats daarvan inzet voor een politiek van verzet tegen de heersende machten.

Voor ze een dialoog aangaat met de kunstenaars op de laatste dag van hun tentoonstelling, zal ze speculeren over deze ‘samenzwering’ als een toewijding aan de waarheid en aan de idealen van rechtvaardigheid en gelijkheid. Geïnspireerd door de titel van de tentoonstelling zal ze verder ingaan op kunst als een repetitie, of een doorloop (‘run-through’), van verschillende implementeerbare voorstellingen van samenleven, zowel tegen als ondanks de toenemende antidemocratische en autoritair-populistische toestand van onze tijd.

Jelena Jureša is als artistiek onderzoeker verbonden aan KASK & Conservatorium, de school of arts van HOGENT en Howest. Het onderzoeksproject Revolt! A refusal to sing werd gefinancierd door het Onderzoeksfonds Kunsten van HOGENT.

De duotentoonstelling Run-through is een ontmoeting tussen Jelena Jureša en Aernout Mik. Jureša koppelt in haar films, waarvan de laatste opnieuw geproduceerd wordt door nona, individuele verhalen aan collectieve processen van vergeten en herinnering, terwijl Miks audiovisuele installaties het ontstaan en de verandering van groepsgedrag in kaart brengen. Met nieuwe en recente werken schetsen ze een kritisch beeld van onze actuele samenleving. Run-through reflecteert zo over historische feiten, hedendaagse Europese kwesties en politieke narratieven. 

De geselecteerde werken van de Nederlandse kunstenaar Aernout Mik worden voor het eerst in België getoond. Via diverse historische momenten - van bvb. de koloniale machtsrelaties in Nederlands-Indië tot de impact van de terreuraanslagen in Frankrijk - onderzoekt hij de relatie tussen burgers en hun omgeving. Werk van Mik maakte deel uit van het Nederlands paviljoen tijdens de 52ste Biënnale van Venetië in 2007, en was te zien in Jeu de Paume (Parijs), MoMA (New York), Schirn Kunsthalle (Frankfurt) en het Stedelijk Museum (Amsterdam).

Jelena Jureša is een kunstenaar en filmmaker geboren in het voormalige Joegoslavië. In haar films bevraagt ze historische en politieke verhalen, om zo onze waarheden in vraag te stellen. In Aphasia (2019) behandelt ze bvb. donkere hoofdstukken uit de Europese geschiedenis, van Belgisch kolonialisme tot Oostenrijks antisemitisme en oorlogswreedheden in Bosnië. Jureša’s werk werd internationaal vertoond tijdens Manifesta 14 Pristina en was te zien in argos (Brussel), Contour 9 (Mechelen), Maxim Gorki (Berlijn) en BAK (Utrecht)

Jelena Jureša is als artistiek onderzoeker verbonden aan KASK & Conservatorium, de school of arts van HOGENT en Howest. Het onderzoeksproject Revolt! A refusal to sing werd gefinancierd door het Onderzoeksfonds Kunsten van HOGENT.

Een driedaags symposium dat zich richt op het snijvlak tussen belichaamde en documentaire praktijken, en reflecteert op nieuwe choreografische articulaties van sociopolitieke kwesties.

De laatste decennia is er een toenemende interesse in het integreren van elementen uit de realiteit in performances. De getuigenissen van Lola Arias, de lecture performances van Rabih Mroué en Hito Steyerl of de hybride installaties van Walid Raad stellen complexe dispositieven en dramaturgieën voor die onze manier van omgaan met feitelijke informatie in vraag stellen.

Terwijl het veld van de hedendaagse dans bekend staat om zijn kritische experimenten, blijft het opnemen van feitelijke informatie in de praktijk grotendeels onontgonnen terrein. Choreografen gebruiken vaak documentaire elementen zoals teksten, foto's of video's als inspiratiebron in hun artistieke proces, maar weinig van deze elementen blijven zichtbaar in het uiteindelijke podiumwerk. De kruising tussen belichaamde en documentaire praktijken opent echter mogelijkheden voor nieuwe choreografische articulaties van verschillende soorten sociopolitieke kwesties en alternatieve manieren om met dergelijke zaken om te gaan. Het resulteert in wat kunstfilosoof Frédéric Pouillaude "feitelijke representaties" noemt die leiden tot een "poëtica van de feitelijkheid" (Pouillaude 2020).

Voor dit symposium, dat voortvloeit uit zijn praktijkgebaseerde promotieonderzoek, nodigt choreograaf Arkadi Zaides verschillende beoefenaars en wetenschappers uit om collectief na te denken over het begrip "documentaire choreografie". Door te kijken naar concrete casestudies en door verschillende theoretische lenzen voor te stellen, zullen de deelnemers de strategieën verkennen die kunstenaars gebruiken bij het combineren van belichaamde en documentaire praktijken. Door middel van verschillende formats zullen ze de potentie van een dergelijke vermenging onderzoeken, niet alleen om de grenzen van hedendaagse dans en documentair theater uit te dagen, maar ook om zich kritisch bezig te houden met sociale en politieke kwesties.

Onder de genodigden zijn artistiek onderzoekers aan KASK & Conservatorium An Van Dienderen, Jelena Jureša en Thomas Bellinck. ⁠

Dit evenement wordt mede mogelijk gemaakt door de genereuze steun van: Antwerp Research Institute for the Arts (ARIA); de Vlaamse Overheid; de Faculteit Letteren en Wijsbegeerte van de Universiteit Gent; de Faculteit Letteren (Departement Literatuur) van de Universiteit Antwerpen; CoDa | Cultures of Dance - Research Network for Dance Studies (gefinancierd door het Research Foundation Flanders - FWO). Het wordt georganiseerd in het kader van Arkadi Zaides' praktijkgericht doctoraat in de Kunsten aan de Universiteit Antwerpen, Koninklijk Conservatorium Antwerpen, Universiteit Gent en KASK & Conservatorium en zijn actief lidmaatschap binnen de onderzoeksgroep CORPoREAL aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen en het onderzoekscentrum S:PAM (Studies in Performing Arts & Media) aan de Universiteit Gent.