Reflecting on Reflecting Light/Night
In 2021 verzamelt zich een zeskoppige groep van theatermakers / lichtontwerpers — nl. Geert Belpaeme, Jan Maertens, Emese Csiornai, Ezra Veldhuis, Henri-Emmanuel Doublier en Jan Fedinger — aan KASK & Conservatorium. Wat hen verbindt is een gedeelde intuïtie: dat (hun) lichtontwerp voorbij de grenzen van het bestaande vocabularium reikt. Conventioneel licht(ontwerp) houdt zich vast in het veld van het visuele, wordt vooral in passieve spotlights uitgedrukt, en laat zich bovenal opvatten als cosmetische ingreep — een onderwerp of verhaal be-lichtend zonder er zelf wezenlijk deel van uit te maken. Voor het zestal makers zijn deze gangbare definities dan ook ontoereikend: licht doet méér dan slechts de dingen zichtbaar maken. Het is méér dan een louter fysiek on-ding ten dienste van de andere dingen.
Eerder is lichtontwerp, zo stelt de groep, een autonome (theatrale) discipline, die op zichzelf verhaal en betekenis genereert. Maar onbenoemd blijft onbelicht — aldus stellen ze één gemeen doel voorop: het zoeken naar een taal die onder woorden brengt wat licht voor hen betekent; een taal die woorden geeft aan wat licht kan zijn en doen.
Gedurende vijf jaar zoekt de onderzoeksgroep van Reflecting Light naar een alfabet voor hun werk en werkmateriaal. Schipperend tussen theorie en praktijk benaderen ze licht vanuit verschillende invalshoeken. Hun bevindingen verzamelen ze in een negental Fanzines; in elk van deze staat een specifiek thema of specifieke benaderingswijze van het thema centraal. Zo praat één zine over licht vanuit het gegeven van het donker, terwijl een ander het benadert als ecologisch probleem/potentieel. En nog een ander maakt licht tot dansend lichaam. Een waarlijk en gelaagd licht-discours vormt zich gaandeweg.
In december 2025 kwam het onderzoeksproject op tweeërlei wijze ten einde: met een slotworkshop, die vooral doorheen groepsgesprekken reflecteerde over het verworven discours en daarmee het materiaal voor de negende en laatste Fanzine leverde, en ook een slotviering-slash-lichtshow met een gevuld programma van meerdere installaties — gedoopt Reflecting Night — in het Kortrijkse BUDA.
Uit beide avonden destilleer ik twee sleutelmomenten, want in beide — doch op verschillende wijze — zie ik de werkzaamheid van het opgestelde discours weerspiegeld. Met de bevindingen — de ‘taal’ — van de zines in het achterhoofd, vallen beide performances te lezen als schoolvoorbeelden van de veranderde blik op licht(ontwerp). Door het geziene om te zetten in taal, zie ik hoe het gezegde zichzelf bevestigt. Wat ontstaat is een quod erat demonstrandum voor de werkzaamheid van het opgestelde discours.
1.
Zo werd na de workshop, tijdens het vallen van de nacht, in een donkere gang van KASK & Conservatorium een installatie in werking gezet. De installatie — bedacht door Henri-Emmanuel Doublier — betrof een fiets — al was die er niet zomaar één. Eens verbonden met een projector en eens in gang gezet door een fietsend lichaam, lichtte de fiets een donkere gang met woorden en zinnen op.
Al fietsend passeren zinnen uit de workshop die voorafging: de naslag van overdenkingen over licht in een progressieve, dan wel een conservatieve wereld, waarin er ofwel schaarste, ofwel overvloed aan goederen is.
Eigenlijk is wat de installatie tracht te vertellen simpel: eigenhandig draait de fiets, zoals de onderzoekers doorheen geheel Reflecting Light trachten te doen, de gangbare conventies om. In plaats van licht als middel op te vatten — i.e. datgene wat onderwerpen slechts be-schijnt — verwordt licht hier tot doel. Het lichaam van de performer is niet meer datgene dat wordt beschenen, maar instrument van het schijnen zelf. Door deze omkering wordt het licht zelf actief, zelf subject, en als subject is het in staat tot het dragen van informatie, het vertellen van verhalen. Die beweging wordt vervolledigd door de de geprojecteerde teksten die verschillende werelden verbeelden. De gehele installatie is aldus metafoor voor de manier waarop licht, als drager van informatie, ons mogelijke toekomstbeelden voorspiegelt. Het is lichtontwerp als autonome discipline, een verhalenvertellende verbeeldingsmachine.
2.
In BUDA bracht Leticia Skrycky de voorstelling Las Lámparas. Skrycky haalt lichtontwerp uit het domein van het louter visuele. Daarmee is Las Lámparas geheel een ode aan de synesthetische kwaliteiten van licht: het is gevoelde warmte, geroken geur, gehoord geluid… Ook deze multi-perceptualiteit bestendigt licht als een op zichzelf bestaand lichaam.
Skrycky noemt haar voorstelling een ‘elektrische choreografie’ — een immersieve performance die een primitieve perceptuele toestand oproept. Daarin slaagt ze: ik betrap me op de gedachte dat het zo moest gebeurd zijn, toen Prometheus het vuur van de goden stal. Dit alles doet denken aan het concept van hauntology, dat ook door de onderzoeksgroep wordt opgeworpen als manier op de specifieke aanwezigheid van licht te beschrijven. Licht is als een geestige, spookachtige
aanwezigheid, alom maar onbevattelijk, zoals het verleden ook in elk heden doorleeft — ‘the past haunting the present’. Doordat tijdens Las Lamparas onze perceptie resoneert, onze zintuigen op elkaar overslaan, dringen we tot een kernervaring door, en is het licht in staat iets Oers op te roepen.
Zo geldt ook Las Lámparas als sluitend bewijs voor de premisses van het onderzoek.
Allesbehalve zijn de twee performances exhaustief voor het traject van Reflecting Light en de daarin opgedane inzichten. Wel waren het sleutelmomenten, waardoor het zestal erin slaagde hun onderzoek rond te maken. Maar duidelijk is nog zoveel meer mogelijk. Het lichtdiscours dat ze opstelden manifesteert zich doorheen dit dubbele einde dan ook bovenal als een open speelveld, waarin de makers, met hun praktijk, tot ver in de toekomst kunnen blijven doorcirkelen.
Geert Belpaeme, Jan Maertens, Emese Csiornai, Ezra Veldhuis, Henri-Emmanuel Doublier en Jan Fedinger zijn als artistiek onderzoeker verbonden aan KASK & Conservatorium, de school of arts van HOGENT en Howest. Het onderzoeksproject Reflecting Light werd gefinancierd door het Onderzoeksfonds Kunsten van HOGENT.
Ook Bram Coeman (Kunstencentrum Buda) en Tomi Humalisto (Uniarts Helsinki) waren aan het project verbonden.
Reflecting NightonderzoekspresentatieAgendaOnderzoekHoe maken we van licht een volwaardige en gelijkwaardige betekenisgever binnen een hedendaagse dramaturgie? Reflecting Light is een onderzoeksproject van verschillende lichtontwerpers die letterlijk de spots richten op het gebruik van licht in de podiumkunsten. Met de steun van KASK & Conservatorium en kunstencentrum BUDA geven ze al vier jaar lang vorm aan een discours over lichtontwerp, en trachten ze deze kennis – formeel en informeel – te delen, onder andere via fanzines en residenties.
Het project groepeert lichtontwerpers Emese Csornai, Ezra Veldhuis, Henri Emmanuel Doublier, Jan Fedinger, Jan Maertens en Tomi Humalisto - en werkte samen met Bruno Pocheron, Estelle Gautier, Ingunn Fjellang Sæther, Leticia Skrycky, Maureen Beguin, Meri Ekola, Minna Tiikkainen, Pernille Plantener Holst en Materia Leve.
Als slot van dit deel van het traject organiseert Reflecting Light in de duistere winter twee nachten met lezingen, presentaties en installaties over licht en lichtontwerp.
Reflecting Night — Kortrijk
Een feest vermomd als een programma met lichtinstallaties door Emese Csornai, Ezra Veldhuis, Henri Emmanuel Doublier, Leticia Skrycky, Lucas Van Haesbroeck & Minna Tiikkainen, lezingen, de performance Las Lámparas door Leticia Skrycky, muziek, eten & drinken en Kampvuur met Bosse Provoost en Ezra Veldhuis.
Las Lámparas, een performance van Leticia Skrycky, is een elektrische choreografie waarin geluid het licht beweegt en licht op zijn beurt geluid maakt, waardoor de hele omgeving en al je zintuigen worden ingeschakeld. Spots worden elektrische vreugdevuren, die een oeroude staat van observatie activeren, zoals naar een vuur staren. Las Lámparas onthult zichzelf als een plek om te blijven én om los te laten.
Kapucijnenstraat 10
8500 Kortrijk
Reflecting Light, KunstenbibliotheekonderzoekspresentatieAgendaArtistieke werkingOnderzoekHoe maken we van licht een volwaardige en gelijkwaardige betekenisgever binnen een hedendaagse dramaturgie? Reflecting Light is een onderzoeksproject van verschillende lichtontwerpers die letterlijk de spots richten op het gebruik van licht in de podiumkunsten. Met de steun van KASK & Conservatorium en kunstencentrum BUDA geven ze al vier jaar lang vorm aan een discours over lichtontwerp, en trachten ze deze kennis – formeel en informeel – te delen, onder andere via fanzines en residenties.
Het project groepeert lichtontwerpers Emese Csornai, Ezra Veldhuis, Henri Emmanuel Doublier, Jan Fedinger, Jan Maertens en Tomi Humalisto - en werkte samen met Bruno Pocheron, Estelle Gautier, Ingunn Fjellang Sæther, Leticia Skrycky, Maureen Beguin, Meri Ekola, Minna Tiikkainen, Pernille Plantener Holst en Materia Leve.
Als slot van dit deel van het traject organiseert Reflecting Light in de duistere winter twee nachten met lezingen, presentaties en installaties over licht en lichtontwerp.
Reflecting Light, Kunstenbibliotheek — Gent
kunstenaars halen topics en vragen uit de verzamelde Reflecting Light-fanzines - in een programma met (collectieve) lezingen, discussie, performatieve interventies, presentatie van een nieuw platform en installaties - met Matéria Leve, Judith Dhondt, Amelia Malfait Lakhtara en de lichtontwerpers van Reflecting Light.
Geert Belpaeme is als artistiek onderzoeker verbonden aan KASK & Conservatorium, de school of arts van HOGENT en Howest. Het onderzoeksproject Reflecting Light werd gefinancierd door het Onderzoeksfonds Kunsten van HOGENT.
Design X Play, Design DialogueslezingAgendaArtistieke werkingTheo De Meyer (BE), gemodereerd door Geert Belpaeme (BE)
Kan de aandacht voor ‘spel’ in design en architectuur onze beleving van objecten en ruimtes veranderen? In deze Design Dialogue nodigt de Gentse architect Theo De Meyer, je uit om mee te denken over het potentieel van spel in architectuur en vormgeving. Onder de noemer Stand van Zaken – vertaald als State of Play – verkent hij samen met Stefanie Everaert de rol van spel in het ontwerpproces. Ze onderzoeken hoe spel vorm, functie en betekenis op een unieke manier samenbrengt. Hun benadering gaat verder dan puur plezier; het spelelement stimuleert creativiteit en maakt design zowel toegankelijk als betekenisvol.Tijdens zijn lezing deelt Theo De Meyer zijn visie op de kruisbestuiving tussen spel en ontwerp. Hoe beïnvloedt ‘spel’ de interactie tussen mensen en hun omgeving? Hoe kan het ontwerpers inspireren om buiten conventies te denken? Door zijn expertise en praktijkervaring werpt De Meyer licht op hoe een dergelijke benadering niet alleen tot innovatieve oplossingen leidt, maar ook bijdraagt aan het creëren van ruimtes en objecten die resoneren met een breed publiek. Met het spelelement als uitgangspunt worden niet alleen creatieve grenzen verlegd, maar ontstaat ook een brug tussen functionaliteit, esthetiek en menselijke beleving. Theo De Meyer gaat tijdens deze lezing ook in gesprek met artistiek onderzoeker en KASK & Conservatorium-docent Geert Belpaeme die de praktijk van de toneelspeler gebruikt als uitgangspunt voor een bredere verkenning van het spelelement en betekenisvorming in ons bestaan.
Sprekers
Theo De Meyer is een architect die woont en werkt in Gent (BE). De Meyer beweegt zich tussen architectuur, design en de kunsten, vaak in projecten die de verschillende disciplines samenbrengen. Hij speelt met context en schaal, interpreteert en transformeert, waardoor vanuit het bouwen nieuwe werelden ontstaan.
De Meyer is naast architect ook docent. Samenwerking speelt een belangrijke rol in zijn praktijk, over de grenzen van disciplines heen. Zo vormt hij met Stefanie Everaert -doorzon interieur architecten- de kern van het modulaire collectief Stand Van Zaken: bedenkers van meubelen en architectuur door samenwerkingen met specialisten in diverse vakgebieden. Stand Van Zaken ondersteunt het creëren en ontwikkelen van objecten, gebouwen en ideeën vanuit een gedeeld enthousiasme
Geert Belpaeme (BE) is theatermaker en speler. Hij studeerde in 2010 af aan de opleiding drama van KASK & Conservatorium waar hij sindsdien ook doceert en onderzoek doet. In zijn werk focust hij zich op de kracht en relevantie van clownerie als eigentijdse praktijk. Zijn artistieke taal combineert speelsheid met filosofische strengheid in voorstellingen die de overheersende narratieven van onze tijd willen uitdagen. Hij heeft recentelijk ook het essay De Speelse Mens geschreven, dat een filosofische verkenning van speelsheid in ons bestaan is.
Design Dialogues
Design Dialogues is een gecureerde lezingenreeks georganiseerd door het design departement van KASK & Conservatorium en Design Museum Gent. Eigenzinnige stemmen uit het brede ontwerpveld worden uitgenodigd om te reflecteren over de rol, impact en toekomst van design in een veranderende wereld. Elke lezing is een kritische dialoog rond een thema en wordt afgesloten met een open discussie tussen de spreker en het publiek. Onze missie: engagerende perspectieven aanreiken die designstudenten en -enthousiastelingen in staat stellen de uitdagingen van vandaag en morgen aan te gaan.
i.s.m. Design Museum Gent
Cloquet
Louis Pasteurlaan 2
9000 Gent
Boekvoorstelling Geert BelpaemeonderzoekspresentatieAgendaOnderzoekDe Speelse Mens van artistiek onderzoeker Geert Belpaeme onderzoekt de praktijk van de toneelspeler als uitgangspunt voor een bredere verkenning van speelsheid en betekenisvorming in ons bestaan. Dit boekje is vanaf 16 september beschikbaar in boekhandels in Vlaanderen en Nederland en op de website van Letterwerk.
Tijdens de boekvoorstelling zullen docent Jan Steen, oud-student Marie Schraepen en schrijver, theater- en filmmaker Pieter De Buysser vanuit hun perspectieven reageren op de tekst.
De boekpresentatie is gratis. Een plekje reserveren mag en kan door een mailtje te sturen naar boekhandel@limerick.be.
Geert Belpaeme is als artistiek onderzoeker verbonden aan KASK & Conservatorium, de school of arts van HOGENT en Howest. Het onderzoeksproject Towards a New Materialism werd gefinancierd door het Onderzoeksfonds Kunsten van HOGENT.
