In de literatuur verschijnt de figuur van de onbetrouwbare verteller als een personage dat overtuigende argumenten gebruikt om de lezer te misleiden. De term wordt gebruikt om het gedrag te beschrijven van personages die gebeurtenissen verkeerd weergeven, verkeerd interpreteren of verkeerd beoordelen, en die, meestal op zeer vermakelijke wijze, de grenzen tussen ethiek, kennis en waarneming laten vervagen. In het echte leven kan onbetrouwbare vertelkunst een drijvende kracht zijn achter gewelddadige projecten die zich verschuilen achter alledaagse of officiële taal, en worden gepresenteerd als religieuze verlossing, technologische vooruitgang of grensbeveiliging.
Dit onderzoeksproject onderzoekt hoe de studie van literaire onbetrouwbare vertellers licht kan werpen op de mechanismen van misleidend discours in de echte wereld. In plaats van een uitputtende taxonomie van alle vormen van menselijke misleiding te bieden, ontwikkelt dit project een domeinontologie — de Unreliable Narrator Ontology (UNO) — om een kwalitatief, geselecteerd archief van narratieve fragmenten (narratieve uitingen) uit fictie en non-fictie te structureren en te analyseren, teneinde gemeenschappelijke patronen van retorische misleiding bloot te leggen. Het archief bouwt tevens een databank op van personages, gegroepeerd in archetypen zoals De Schurk (Villain), De Bedrieger (Trickster) en De Gek (Madman), die geplaatst worden tegenover De Buitenstaander (Outcast), wiens onbetrouwbaarheid wordt opgelegd door systemische onderdrukking en wiens vertelling een vorm van verzet wordt.
Met behulp van Kenneth Burkes Dramatic Pentad als modelleringskader analyseert UNO elke narratieve uiting aan de hand van vijf dimensies: wie spreekt (AGENT), waar en wanneer (SCÈNE), wat er wordt gezegd (HANDELING), hoe (HANDELINGSKRACHT), waarom (DOEL), en, uitgebreid met Burkes latere zesde term, met welke instelling en intentie (ATTITUDE). Of een misleidend verhaal nu wordt verteld door een fictief personage in een roman of door een machtige figuur in het publieke leven, UNO onderzoekt de structurele code die zij delen. Het doel is de ontwikkeling van kritisch denken: een op literatuur gebaseerde invalshoek om lezers te helpen performatieve misleiding in onze onzekere wereld te herkennen, te ontcijferen en ermee om te gaan.
