25.02.26, 18:00, Lennart Soberon, Traversées: de onzichtbare grenzen van Fort Europa

Met titels als The Quiet Girl (2022) en Small Things Like These (2024) is het duidelijk dat de Ierse cinema in bloei staat. Te midden van het arthousekapitaal van de hitnummers, wordt echter vaak de onderstroom aan kleinere genrefilms vergeten. Fréwaka toont dat ook Ierse horrorcinema alive and kicking is. Na een persoonlijke tragedie te doorstaan, besluit mantelzorger Shoo haar zwangere partner alleen te laten om zich te ontfermen over een oude vrouw op het platteland. Zoals de folkhorrorconventies dicteren, is er echter iets niet helemaal pluis met de lokale gemeenschap. Bovenop paranoia voor haar buren, wordt de oude vrouw verteerd door bijgeloof voor de mythische na sídhe, een bovennatuurlijk volk dat haar ooit ontvoerd zou hebben.

Gravend in Ierse geschiedenis en cultuur is Fréwaka een surrealistisch sfeerstuk met beide voetjes op de grond. Langzaam glijdt Shoo af in de waanbeelden van haar patiënt en de wonden van het verleden. Elegante scares worden hier afgewisseld met een tactvolle aanpak van de postkoloniale trauma’s die het land blijven plagen. De aandacht voor de Ierse taal onderstreept verder een engagement om de film te gronden in een politiek project dat door magische verhalen herstel zoekt voor de vele gruwelen van de werkelijkheid.

Deze veroning wordt voorafgegaan door de kortfilm Cold Bathroom (2025) van Eleni Aerts.

Duik mee in het hoofd van Federico Fellini. Met zeven langspelers op de teller, waaronder La Strada (1954) en La Dolce Vita (1960), en nog een handvol kortfilms, begon de Italiaanse cineast aan wat toepasselijk 8½ zou heten. Otto e mezzo volgt de ogenschijnlijk chaotische gedachtenstroom van filmregisseur Guido Anselmi (Marcello Mastroianni), wiens creatieve reservoir akelig leeggelopen is. Zijn echtgenote en minnares trekken elk aan een arm, terwijl een ongeduldige producent, sluwe critici en wanhopige actrices vrolijk verder knabbelen aan zijn toch al schaarse tijd. Maar onthoud: wanneer de realiteit te benauwd wordt, kan zelfs een kiertje van een autoraam plots als verlossing aanvoelen.

Anselmi (lees: Fellini zelf) besluit van zijn inspiratieloosheid gewoon zijn onderwerp te maken en tovert zo een onweerstaanbare ‘film over film’ uit zijn hoed. In deze wilde, typisch Felliniaanse introspectie lopen droom en werkelijkheid voortdurend door elkaar, een gok die in 1964 beloond werd met twee Oscars en onder de maestro’s beste werken wordt gerekend. Bravo, Federico!

De Weird Wednesday familie blijft uitbreiden. Ditmaal verwelkomen we de vreemde vriendjes van Cinema Obscura: een cultfilmcollectief dat hoge kunst in slechte smaak ziet. Met een waaier aan vertoningen die het vakmanschap van lowbudget filmmaken eert, helpen ze ons zoeken naar goudklompen op de vuilnisbelt. Het manische Miami Connection is onze eerste samenwerking en geldt hier als levend bewijs van de B-film boutade ‘so bad it’s good’.

In het neon-gedrenkt Miami van de 80s volgen we de band Dragon Sound. Deze vijf muzikanten en taekwondo-vechters geloven rotsvast dat vriendschap alles overwint, zelfs rivaliserende bands, drugsdealers en ninja’s op motorfietsen. Wanneer een cocaïnedeal misloopt, ontspoort alles in een strijd vol klungelig gechoreografeerde gevechtsmoves, ongemakkelijke stiltes en intieme synthrock-anthems over broederschap. Miami Connection mag dan wel een draak van een film zijn, de oprechtheid die in het maakproces schuilt, werkt ontwapenend. Niets aan de film is ironisch bedoeld gezien regisseur en hoofdrolspeler Y.K. Kim duidelijk dacht een onevenaarbaar actie-epos in handen te hebben.

Helaas vielen de dromen aan diggelen en gleed de film bij diens release (begrijpelijk) onopgemerkt voorbij. Nu is de wereld eindelijk klaar voor deze vurige ode aan actiecinema en de vriendschap.

Ieders favoriete animatiefestival (Anima!) komt wederom op bezoek, ditmaal met een programma dat uitpuilt van nieuw talent. Deze staalkaart aan kortfilms geeft een podium aan een volgende generatie Europese makers wiens verbeeldingskracht geen grenzen kent. Ze combineren in dit programma moeiteloos verhalen over ingesneeuwde huizen, onbreekbare eieren, schoenen die uit zichzelf op muziek bewegen en kopjes thee die verdwalen in een magisch universum. Met verschillende innovatieve technieken binnen het animatiemedium verkennen ze onbekende werelden die nog lang tot dromen stemmen. Ontdek de films van deze jonge pioniers, waarvan je ongetwijfeld nog zult horen.

Vrij door de wolken zweven, als vogel valt er van alles te beleven.

Cinema voor de allerkleinste bioscoopbezoeker! Ouders en kinderen vanaf 4 jaar zijn welkom op deze vertoning waarin we een gevarieerde en originele reeks filmpjes presenteren.

Een pasgetrouwd koppel, een scheepsjongen, een doorgewinterde matroos en diens krolse katten. Samen proppen ze zich in de benauwde kajuiten van een rivierboot die loom door de Franse waterwegen glijdt. Terwijl de spanningen oplopen en de erotiek zachtjes borrelt, lonkt de buitenwereld verleidelijk aan de oever. Maar het narrenschip vaart koppig verder door mist en motregen, langs verlaten pakhuizen en oevers die eerder fluisteren dan spreken.

L’Atalante voelt aan als een dagdroom die je niet helemaal kan plaatsen en “ruikt naar vuile voeten,” aldus François Truffaut. In Jean Vigo’s enige langspeelfilm vloeien sociale kritiek, zinnelijke lyriek en speelse surrealiteit moeiteloos in elkaar over. Vigo, zoon van een notoire anarchist, liet een film na die niet valt te categoriseren en na zijn vroege dood liefdevol werd opgepikt door de Nouvelle Vague. Ook vandaag nog blijft L’Atalante’s invloed doorstuwen met o.a. superfan Leos Carax. Duik in deze vochtige kajuit-allegorie en ontdek waarom Vigo ‘de belichaming van cinema’ wordt genoemd.

Deze vertoning is gekoppeld aan de lancering van het boek Barge Life (2024), een filosofische uiteenzetting van L’Atalante, en wordt ingeleid door auteur Florian Deroo.

Op oudejaarsavond 1980 maakt de Tunesische Youssef een tocht met de veerboot van Oostende naar Dover. Wanneer hij te midden van het Engelse kanaal het nieuwe jaar ingaat, komt zijn visum echter te verlopen. Overgeleverd aan de administratieve onwrikbaarheid van natiestaten komt hij voor een onmogelijke situatie te staan. Zonder geldig paspoort wordt hij zowel door de Britse als Belgische grenswacht het afstappen geweigerd en is hij gedoemd om tussen beide naties te blijven ronddobberen.

Deze lang verloren gewaande filmparel van Tunesisch filmmaker Mahmoud Ben Mahmoud is een van de Belgische filmgeschiedenis haar meer excentrieke schatten. Met Kafkaiaanse kwinkslagen en psychologische gevoeligheid weet Mahmoud de absurditeiten van landsgrenzen in vraag te stellen. Het resultaat is een poëtische parabel die 30 jaar later ook een profetische doemdroom blijkt. Terwijl Youssef zijn ontsnapping beraamt, loert de dreiging van rechtse nationalisten op het binnenland en worden de muren van Fort Europa verder bewapend. Grenzen lijken zich zo langzaam te vermenigvuldigen tot bijna metafysische proporties.

Na de vertoning volgt een Q&A met regisseur Mahmoud Ben Mahmoud.

De Libanese journaliste en cineaste Jocelyne Saab staat bekend om haar sterk politiek geëngageerde films, die ze maakte tijdens een carrière in de jaren 70 tot aan haar overlijden in 2019. Met meer dan veertig titels op haar palmares bracht Saab de verzwegen verhalen uit de Arabische wereld in beeld en gaf ze een stem aan gemarginaliseerde en onderdrukte gemeenschappen. Tijdens deze avond herbezoeken we haar vechtlustig doch genuanceerd oeuvre met twee van haar krachtigste wapenfeiten.

In de kortfilm Palestinian Women (1974) verzetten Palestijnse vrouwen zich tegen de Israëlische bezetting van hun land, via onderwijs én gewapend verzet. Met Letter From Beirut (1978) keert Saab terug naar Libanon, waar ze zichzelf regisseert in een poëtische relaas dat de sluipende voortzetting van het conflict in vraag stelt. Vervolgens vertrekt ze naar Zuid-Libanon, dat door Israël wordt bezet. Daar documenteert ze, voor het eerst sinds het begin van de burgeroorlog, het Palestijnse verzet aan de grens.

Deze avond vindt plaats in kader van het boek Jocelyne Saab: Inventory 1973–1983 (2024), over de opkomst van linkse politieke bewegingen, gewapende revoluties en publieke strijd in de Arabische wereld. Na de vertoning volgt er een Q&A met auteurs Mohanad Yaqubi, Mathilde Rouxel en Elettra Bisogno.

Tickets zijn beschikbaar via de website van VIERNULVIER. Studenten en personeel van HOGENT, UGent, Artevelde Hogeschool, KASK & Conservatorium kunnen een mail sturen naar helena.verheye@hogent.be met een foto van hun personeels- of studentenkaart om een kortingscode te ontvangen voor een gratis ticket.

“Onvertaalbaar” is de intieme zoektocht van Lisette Ma Neza naar een eigen taal. Zelf groeide ze op in een meertalige omgeving, en ontdekte ze dat geen enkele taal volledig is. Via onvertaalbare woorden, herinneringen en ontmoetingen verkent ze hoe taalgrenzen zowel botsen als in elkaar overvloeien, en hoe meertaligheid zowel kwetsbaar als verrijkend kan zijn.

“Er zijn weinig mensen die met woorden zo kunnen raken, dat het lijkt alsof ze je zowel een spiegel voorhouden als een raam naar hun magische innerlijke wereld openzwaaien. Lisette doet dat telkens weer, en ik ben dankbaar haar te mogen lezen en van haar te kunnen leren.” – Dalilla Hermans, auteur en theatermaker

Lisette leest voor en theatermaakster Aminata Demba gaat met haar in gesprek. Nadien kan je het boek kopen aan de boekenstand en sluiten we af met een drankje en muziek. Onvertaalbaar van Lisette Ma Neza is een publicatie in de reeks Karakters, essays over filosofie en cultuurkritiek in zakformaat. De Karakters zijn een samenwerking van Studium Generale, Academia Press, deBuren en rekto:verso.

• Lisette Ma Neza groeide op in Nederland in het Frans, Engels, Nederlands en Kinyarwandees. Voor haar studies audiovisuele kunsten aan de LUCA School of Arts trok ze naar Brussel, en daar woont ze nog steeds. Vandaag is ze bekroond slamdichter, officieel stadsdichter van Brussel, en geeft ze workshops poëzie in het Paleis in Antwerpen en aan de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS).
• Aminata Demba is actrice, presentatrice, moderator en artistiek teamlid bij theatergezelschap Laika vzw. Ze was de voorbije jaren maker en speler in verschillende theatervoorstellingen bij o.a. NT Gent en KVS. Naast haar acteursbestaan is de bezielster van RepresentBelgium, een initiatief om onze beeldcultuur in de audiovisuele sector inclusiever te maken voor ondervertegenwoordigde groepen. Daarnaast geeft ze lezingen voor filmstudenten rond het thema en/of wordt ze gevraagd als spreker of moderator.
• Graziela Dekeyser is als Assistant Professor verbonden aan de onderzoekgroep Educatie, Cultuur en Samenleving van de KU Leuven. Haar onderzoeksexpertise situeert zich op het snijvlak van meertaligheid, emoties en onderwijsongelijkheid.Ze zal zich in de komende jaren specifiek toeleggen op hoe actuele pedagogische vraagstukken en nieuwe schoolconcepten in het basisonderwijs kunnen bijdragen aan pedagogisch beleid in een diversifiërend onderwijslandschap. Graziela zet ook sterk in op een nauwe samenwerking met het onderwijsveld, o.a. via haar voorzitterschap van het LOP Basisonderwijs Antwerpen.

De Balzaal is toegankelijk voor rolstoelgebruikers. De lift aan het onthaal brengt je naar de juiste verdieping. Voor deze lezing is een tolk gebarentaal voorzien. Wie verdere vragen heeft over de toegankelijkheidsvoorzieningen, kan contact opnemen met de organisatie: anais.vanertvelde@hogent.be

Meer info over de toegankelijkheid van de zaal

Deze lezing maakt deel uit van de Dag van de Filosofie. Tickets zijn vanaf 10 februari verkrijgbaar via www.dagvandefilosofie.be

Monsters en het monsterlijke hebben altijd tegenstrijdige reacties van fascinatie en angst opgeroepen. De grenzen tussen het menselijke en het monsterlijke zijn gevaarlijk poreus en de manier waarop deze grenzen worden getrokken, bepaalt wie we zijn en hoe we het normale (lichaam) definiëren. Een gevoel van ontologische, epistemologische en ethische onzekerheid en verwarring dat kan uitmonden in regelrechte afschuw over het onvermogen van de mens om een schijnbaar bedreigende materialiteit te beheersen, of in een beweging naar alternatieve en meer hoopvolle manieren van worden.

Het is niet overdreven om te zeggen dat de representatie van het monsterlijke/het abnormaal belichaamde/het vreemde doorsijpelt en stroomt in zowel materiële, politieke, filosofische, artistieke als biowetenschappelijke verbeeldingen. De overdaad aan lichamelijkheid die belooft conventionele verwachtingen en grenzen op productieve wijze te overschrijden, kan zowel wetenschappelijk als leuk zijn, en kan onder veelbelovende omstandigheden een herwaardering betekenen van wat tot nu toe als de uitgesloten ander werd beschouwd.

Na de lezing gaat Margrit Shildrick in gesprek met professor ethiek en morele filosofie Seppe Segers. Deze middag is een samenwerking tussen de Dag van de Filosofie, de Universiteit Gent en Studium Generale Gent.

• Margrit Shildrick is gastprofessor Gender en Kennisproductie aan de Universiteit van Stockholm en werkt voornamelijk op het gebied van biofilosofie. Haar projecten omvatten een voortdurende samenwerking met Queer Death Studies, uitstapjes naar bio-kunst en de posthumanistische implicaties daarvan, en een heroverweging van het concept van het geschenk als veel meer dan alleen maar uitwisseling. Haar boeken zijn onder meer Leaky Bodies and Boundaries (1997), Embodying the Monster: Encounters with the Vulnerable Self (2002), Dangerous Discourses: Subjectivity, Sexuality and Disability (2009) en Visceral Prostheses: Somatechnics and Posthuman Embodiment (2023).
• Seppe Segers is hoogleraar ethiek en moraalwetenschap aan het Departement Filosofie en Moraalwetenschap van de Universiteit Gent. Hij doceert ethiek, moraalwetenschap en feministische kritiek, waarbij hij de open betekenis van ‘moraliteit’, de relaties tussen beschrijving en voorschrift, en tussen morele waarde en niet-morele waarde (als zoiets bestaat) onderzoekt. Het merendeel van zijn gepubliceerde werk gaat over toegepaste ethiek.

Deze lezing en nagesprek vinden plaats in het Engels in de Zwarte Zaal van KASK & Conservatorium. De Zwarte Zaal bevindt zich op de begane grond en is toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Er is ook een toegankelijk toilet in de gang van KASKcafé. Als u een rolstoel gebruikt, ga dan via de ingang van KASKcinema in plaats van de ingang aan de Louis Pasteurlaan. Er zijn werken in de straat van KASKcinema, maar het is mogelijk om langs de ingang aan de Godshuizenlaan 4 te komen. Er wordt gezorgd voor een vertaling in Vlaamse gebarentaal. Als je nog vragen hebt over de toegankelijkheid, neem dan contact op met de organisatie: anais.vanertvelde@hogent.beVia de gang langs KASKcinema kunnen ze zo naar de Zwarte Zaal geraken. Het rolstoeltoegankelijk toilet bevindt zich dan in de gang van KASKcafé.

De Britse bioloog Charles Elton wordt vaak gezien als de grondlegger van het onderzoek naar dieren en planten die nieuwe gebieden bezetten. Zijn boek “The Ecology of Invasions by Animals and Plants” uit 1958 geldt daarbij als het officiële startschot. Maar natuuronderzoekers hadden al veel eerder oog voor levensvormen die zich vestigen op vreemde bodem.

Al in de achttiende eeuw ziet de beroemde Zweedse geleerde Carolus Linnaeus dat exotische planten zich soms op eigen houtje verspreiden en wortel schieten in de vrije natuur. Hij is de eerste die in kaart brengt hoe deze nieuwkomers zich over de wereld verspreiden. Vooral de mens speelt daarbij een sleutelrol. In tegenstelling tot vandaag ziet Linnaeus deze succesvolle exoten niet als bedreiging, maar als een verrijking van de inheemse natuur.

Het is niemand minder dan Charles Darwin die als eerste een succesvolle exoot bestempelt als ‘invasief’. Tijdens zijn reis met het schip de Beagle zag hij op de pampa’s van Zuid-Amerika hoe een Europese tuinplant zich snel uitbreidde en typische pampaplanten verdrong. Niet lang daarna wordt Europa getroffen door zijn eerste echte planteninvasie: een ogenschijnlijk onschuldige waterplant uit Noord-Amerika houdt wetenschap, politiek en pers in de ban.

In deze lezing vertelt botanisch filosoof Norbert Peeters meer over deze vergeten voorgeschiedenis van het denken over planten die zich in nieuwe gebieden vestigen. Hij baseert zich daarbij op zijn recente promotieonderzoek. Na de lezing gaat Norbert Peeters in gesprek met Tim Adriaens, landschapsecoloog gespecialiseerd in invasieve soorten. Helen Weeres, Saïda Ragas en Malika Soudani voorzien literaire en filmische interventies over het exoot-zijn.

• Norbert Peeters is botanisch filosoof, schrijver en universitair docent Filosofie aan Wageningen University & Research. Peeters studeerde Archeologie en Filosofie. Aan de Universiteit Leiden schrijft hij een dissertatie over de begripsgeschiedenis van invasie-ecologie, waarbij hij schrijft over de vroegste ontwikkeling van het denken over invasieve planten. Als botanisch filosoof houdt hij zich bezig met de bijzondere wereld van planten. In navolging van Darwin’s visie op het plantenrijk, betoogt Peeters een andere manier van kijken naar en beschrijven van planten. In 2016 debuteerde hij met Botanische revolutie: de plantenleer van Charles Darwin. Vervolgens schreef hij onder meer Rumphius’ Kruidboek: verhalen uit de Ambonese flora (2020) en Wildernis-vernis: Een filosoof in het Vondelpark (2021). In 2023 verscheen, mede onder zijn redactie, de heruitgave van Flora Batava: de wilde planten van Nederland.
• Helen Weeres heeft een achtergrond in poëzie, literaire en culturele analyse, genderstudies, en werkt in de (onderzoekende) kunsten samen met regeneratieve boeren, wetenschappers en andere kunstenaars. Helen’s praktijk wordt gevoed door poëzie en een fascinatie voor artefacten en instrumenten die regeneratieve interacties tussen de mens en een breder ecosysteem inspireren. Thema’s als mens-inclusieve ecosystemen, verdwenen (heidense) rituelen en folklore, queer ecologie en mens-bodem relaties staan veelal centraal in Helen’s zinnenprikkelende gedichten, performances, installaties en (inter)actieve bijeenkomsten. Helen is medeorganisator en coördinator van Queer miQ, een ‘open’ podium dat FLINTAQ* mensen op podia uitnodigt om de microfoon te ‘queeren’. In 2025-2026 ontwikkelt Helen nieuw literair werk buiten het boek in samenwerking met TILT, mede mogelijk gemaakt door het Letterenfonds.
• Saïda Ragas is illustrator en stripper. Haar werk is gebaseerd op haar idealistische, seks-positieve en feministische ideeën. Middels speels en kleurrijk beeld deelt ze persoonlijke ervaringen, maatschappelijke voetnoten en droombeelden. In 2024 was Saïda finalist van de jaarlijkse illustratiewedstrijd De Stoute Stift van deBuren. Saïda maakt samen met Kato Kagenaar deel uit van het sekspositieve kunstcollectief HALFNAAKT.
• Malika Soudani is auteur en vakdocent creatief schrijven in het basis- en voortgezet onderwijs in Nederland. In 2021 studeerde ze af in Creative Writing aan ArtEZ Arnhem met de poëziebundel Waar ik een slaapkamer heb gehad. Ze liep stage bij productiehuis SLAA en werkte als PR-assistent voor Read My World. In de zomer van 2019 nam Malika deel aan de jaarlijkse schrijfresidentie van deBuren in Parijs. Malika organiseert schrijfworkshops en -cursussen rondom thema’s zoals spiritualiteit, seksualiteit en (solo)intimiteit. Ze draagt haar werk voor op diverse podia en neemt graag deel aan een tafelgesprek over maatschappelijke onderwerpen. In de zomer is ze een van de workshopmedewerkers schrijven op Buitenkunst, waar ze ook werkzaam is als kok.
• Tim Adriaens begon in 2000 als landschapsecoloog op het Instituut voor Natuurbehoud en werkte er op gebiedsvisies en ecologische netwerken. Daarna startte hij op het instituut een werking op rond invasieve soorten. Hij coördineert het onderzoek op invasieve soorten en is erg actief in internationale projecten rond duurzame bestrijding, het opzetten van surveillance en waarschuwingssystemen, burgerwetenschap, horizon scanning en risicoanalyse, onderzoek naar impact en human dimensions onderzoek van biologische invasies. Hij heeft veel internationale projecten in zijn portfolio, zoals LIFE, Interreg en Horizon projecten, evenals opdrachten voor de Europese Commissie en het IUCN. Sinds 2024 maakt Tim deel uit van het managementteam van het INBO. Hij heeft de teams Soortendiversiteit, Open Science lab for biodiversity, Faunabeheer en Invasieve soorten onder zijn vleugels. Tim is heel erg aanwezig in het maatschappelijk debat rond invasieve soorten en hun beheer. Hij geeft vaak duiding in de media rond invasieve soorten zoals wasbeer, Aziatische hoornaar, Afrikaanse klauwkikker en planteninvasies, en hun impact op het natuurbehoud en -beheer.

Deze lezing vindt plaats in de Plantentuin van het GUM, meer toegankelijkheidsinformatie over de zaal is terug te vinden op hun website. Voor deze lezing is een tolk gebarentaal voorzien. Wie verdere vragen heeft over de toegankelijkheidsvoorzieningen, kan contact opnemen met de organisatie: anais.vanertvelde@hogent.be. Ter plekke kunnen vragen gesteld worden aan het onthaal