03.12.26, 19:00, Apparatus 22, on ring-mistresses, facsimiles and what could really fit in a small human heart

Door visumproblemen gaat deze KASKlezing niet door.

Julian Abraham “Togar” is een drummer en beeldend kunstenaar wiens praktijk een combinatie is van beeldende kunst, geluidskunst en experimentele film. Togar richt zich in zijn praktijk vaak op het ontrafelen en verspreiden van specialistische wetenschappelijke kennis naar een breder publiek door middel van geluid, installaties en samenwerkingsprojecten.

Togars werk is tentoongesteld op de 17e Biënnale van Istanbul, de 15e Biënnale van Gwangju, de 13e Biënnale van Taipei, de 58e Carnegie International (Pittsburgh) en in openbare instellingen en musea zoals De Appel (Amsterdam), KHOJ (New Delhi), SculptureCenter (New York), Nottingham Contemporary en Cemeti (Yogyakarta).

Miko Revereza is een filmmaker geboren in Manilla, Filippijnen, die momenteel woont in Oaxaca, Mexico. Zijn opvoeding als immigrant zonder papieren en zijn huidige ballingschap uit de Verenigde Staten zijn bepalend voor zijn relatie tot bewegende beelden. 

Tijdens de volgende editie van het Courtisane festival bezoekt Miko Revereza Gent en presenteert hij enkele films en een performance. In No Data Plan maakt hij gebruik van de middelen die hij direct tot zijn beschikking heeft – zijn camera, zijn smartphone, zijn zwervend bestaan en zijn unieke perspectief als vreemdeling in een vreemd land – om een suggestieve meditatie over thuis en thuisland te construeren. Na zijn beslissing om de Verenigde Staten te verlaten, bracht hij in Distancing zijn terugkeer naar de Filipijnen in kaart aan de hand van superimposities van intieme 16mm-beelden van de luchthaven, zijn huis en familie. De performance FOLDS is een filmgedicht bestaande uit een reeks superposities/dubbele belichtingen en een live gebrachte klankband. Net als bij een opgevouwen kaart worden afstanden ineengeklapt en komen ze tegenover elkaar te liggen. Door jarenlange beelden van portretten van mensen en plaatsen over elkaar heen te leggen, verdwijnt de scheiding tussen grenzen. 

In deze KASKlezing vertelt Miko Revereza over zijn werk en de impact van ballingschap en begrenzing op zijn oeuvre.

“It’s complicated to call any place home. Mexico is a place that’s not my home as it is for other people who have lived here for generations. Every place I live, it’s hard to connect to as home, like the US and the Phillippines, but I also feel like there’s so much weight to the word “home,” and it doesn’t need to be such a priority.”

Gevoelig voor hedendaagse vraagstukken onderzoekt Gaëlle Choisne in haar praktijk de complexiteit van de wereld en haar politieke en culturele wanorde, of het nu gaat om de overexploitatie van de natuur en haar hulpbronnen, dan wel om de overblijfselen van de koloniale geschiedenis, waarin creoolse esoterische tradities, mythes en populaire culturen zich met elkaar vermengen.

Haar projecten worden opgevat als ecosystemen van delen en samenwerking, als plekken van ‘verzet’ waar nieuwe mogelijkheden ontstaan, met name binnen het project Temple of Love. Vertrekkend vanuit Roland Barthes’ invloedrijke essay over de liefde, Fragments d’un discours amoureux (1977), voegt Gaëlle Choisne een politieke dimensie toe aan het begrip liefde door eer te betonen aan onzichtbare lichamen, minderheden en kwetsbare zielen, en onteigende harten. Temple of Love is een evolutionair project dat zichzelf definieert via zijn verschijningsvormen en ontstaanswijzen, afhankelijk van de uitnodigingen en de locatie.

De werken en installaties van Gaëlle Choisne werden tentoongesteld in talrijke instellingen, waaronder: (Vitry-sur-Seine), Centrale Powerhouse (Montréal), CAFA Museum (Beijing), Pera Museum (Istanbul), MAM – Musée d’art moderne de Paris, Musée Fabre (Montpellier), Zacheta Gallery (Warschau), The Mistake Room (Los Angeles), Bétonsalon (Parijs), Gr-und project space (Berlijn), MAMO – Centre d’art de la Cité radieuse de Marseille, La Villette x Pompidou (Parijs), Centre d’art contemporain La Halle des bouchers (Vienne), Musée archéologique Henri-Prade (Lattes), Musée des Beaux-Arts de Lyon, enz.

Daarnaast nam zij deel aan verschillende biënnales en triënnales, waaronder de 15e Gwangju Biënnale (2024), de 3e Toronto Biennial of Art (2024), de 5e New Museum Triennial (2021), de 11e Internationale Biënnale voor Hedendaagse Kunst (GIBCA), de 13e Biënnale van Lyon (2015), de 12e Havana Biënnale (2015), Sharjah Biënnale 13 (2017) en de 14e Curitiba Biënnale (2017).

In 2024 ontving Gaëlle Choisne de Marcel Duchamp-prijs en in 2021 de AWARE-prijs. In 2019 werd zij genomineerd voor de Prix de la Fondation Ricard en het Sam Art Project.

Andrius Arutiunian is een Armeens-Litouwse kunstenaar en componist die werkzaam is in Den Haag en Parijs. Arutiunian werkt met installaties, geluid en beeldhouwkunst en onderzoekt in zijn praktijk hybride vormen van luisteren, volkse kennis en hedendaagse kosmologieën.

In 2022 vertegenwoordigde Arutiunian Armenië op de 59e Biënnale van Venetië. Solo-presentaties zijn onder meer Fondation d'entreprise Hermès (Tokio, 2026), Dat Bolwerck (Zutphen, 2025) en Meduza (Vilnius, 2023). Arutiunian nam deel aan biënnales zoals de 14e Biënnale van Shanghai, de 15e Biënnale van Gwangju, de 17e Biënnale van Lyon, de 15e Baltische Triënnale en Performa NYC, met groepstentoonstellingen in onder meer Centre Pompidou, Palais de Tokyo, M HKA, Kadist Paris en Pinchuk Art Centre. In 2024 stond hij op de shortlist voor de Future Generation Art Prize en in 2023 was hij DAAD artist-in-residence fellow.

In mijn nimmer aflatende zoektocht naar andere manieren van kijken en beelden te maken en te presenteren, beschouw ik het onderzoeksgebied van film als avontuurlijk.

De manier waarop we de wereld zien, wordt beïnvloed door wat we weten of waarin we geloven. Er zijn veel mogelijke perspectieven om naar een ding, een landschap, een persoon, een verhaal, jezelf te kijken. Helaas missen wij, arme bijziende mensen, de gave van de roofvogel en zijn langeafstandszicht, en de talenten van een huisvlieg met zijn panoramisch zicht. We zijn ons echter, met onze grote hersenen, ten minste bewust van de limieten in ons kijken. Met een nederigheid die zeldzaam is in onze soort, erkennen we dat er veel is dat we niet kunnen zien, en daarom bedenken we manieren om de wereld te observeren.

Het is moeilijk om tegelijkertijd te kijken en te zien. Alleen oprechte aandacht kan wedijveren met de krachtigste vergrotende lens. Als je lang genoeg kijkt naar wat gewoon lijkt, wordt het vaak vreemd en onbekend, zoals elk kind leert als het herhaaldelijk zijn eigen naam hardop zegt. We zijn ziende blind als ons kijken zich beperkt tot onze ogen. Pas als we ons volledig en lang genoeg overgeven aan wat of wie we beschouwen, breekt de wereld open.

In deze lezing benaderen we film als een avontuur. Hoe kan een film ontstaan waarin de camera het menselijk oog niet volgt? Hoe kan een film worden gemaakt die zich onttrekt aan de vanzelfsprekende manier waarop wij de wereld waarnemen? Hoe kan een film worden ervaren wanneer er geen beelden zijn om te zien? Hoe kan cinema zelf een avontuur worden? Aan de hand van films en filmfragmenten proberen we deze vragen op een vrije manier te beantwoorden.

Anouk De Clercq

Anouk De Clercq is een multidisciplinaire kunstenaar en filmmaker die de grenzen van cinema, muziek en ruimtelijkheid onderzoekt. Met een achtergrond in muziek en film creëert ze immersieve audiovisuele ervaringen die traditionele narratieven en percepties uitdagen. Haar werk richt zich vaak op imaginair en utopisch landschap, tot leven gebracht door een combinatie van digitale technieken en analoge gevoeligheid.

Haar werk werd internationaal getoond in onder meer de BOZAR, Centre Pompidou, MAXXI, CAC Vilnius en Tate Modern, en maakt deel uit van verschillende collecties. De Clercq is medeoprichter van Auguste Orts en initiatiefnemer van Monokino, mentor voor opkomende kunstenaars en auteur van Where is Cinema. Ze is tevens verbonden aan KASK & Conservatorium als gastdocent.

Grafisch ontwerpers Elisabeth Rafstedt en Johanna Ehde vormen samen Rietlanden Women’s Office (2018, Rietlanden in Amsterdam). Ze zijn geïnteresseerd in zowel actuele als historische methoden van samenwerkend grafisch ontwerp. Samen creëren ze de publicatieserie MsHeresies, die zich richt op het ornamentale in feministische samenwerking. Ze geven lezingen en gastcolleges over boekontwerp en typografie aan verschillende instellingen in Europa, en samen met Phil Baber van The Last Books organiseren ze de poëzieserie Don’t Pay Your Rent.

In deze lezing onderzoekt kunstenaar Ahmet Öğüt het strategische gebruik van humor in zijn praktijk als middel om macht te ontwapenen, tot nadenken aan te zetten en het publiek te betrekken. Aan de hand van een reeks werken en samenwerkingen reflecteert Öğüt op hoe ironie en speelse subversie krachtige instrumenten kunnen worden om door complexe politieke en sociale realiteiten te navigeren.

Archivo Fantasma — Spectral Fictions presenteert verschillende cinematografische benaderingen en strategieën van tegen- en alternatieve verhalen om officiële archieven en documenten aan te pakken waarmee Laura Huertas Millán's praktijk zich bezighoudt. Het stelt fictie voor als een kritische en emancipatoire strategie om koloniaal geweld, institutioneel zwijgen, historische uitwissingen en de ideologische constructie van collectief geheugen aan te pakken. Deze artistieke praktijk put uit Latijns-Amerikaanse tradities van metafictie en epistemische ongehoorzaamheid, en benadrukt hoe historische documenten worden gevormd door regimes van waarheid die bepaalde epistemologieën legitimeren en andere uitsluiten. Deze lezing presenteert haar kritische serie over ‘ethnographic fictions’ en een recent onderzoek geïnspireerd door Saidiya Hartmans ‘critical fabulations’, een geschiedenis ‘written with and against the archive’ om te verwoorden hoe fictie kan dienen als een herstellende methode, om niet alleen de documenten uit het verleden aan te pakken, maar ook de talen die ons heden en onze toekomst vormgeven.

Laura Huertas Millán is een Colombiaanse en Franse kunstenaar en filmmaker, gevestigd in Brussel, België. Haar films zijn geselecteerd voor grote filmfestivals zoals de Berlinale, het Toronto International Film Festival (TIFF), het International Film Festival Rotterdam, het New York Film Festival en Cinéma du Réel, en zijn bekroond op onder meer het Locarno Film Festival, FIDMarseille, Doclisboa en Videobrasil. Er zijn internationaal meer dan twintig retrospectieven en focusprogramma's over haar werk georganiseerd, in filmarchieven (Toronto's TIFF Lightbox, Harvard's Film Archive, Bogota's cinematheque, Austrian Film Museum, Tabakalera); musea (CA2M, CCA Glasgow, OCA Noorwegen); filmfestivals (Mar del Plata, Rencontres du Documentaire de Montréal, FICUNAM, Curtocircuito); en non-fictieseminars (The Flaherty seminar, DocsKingdom). Haar films zijn te zien geweest in solotentoonstellingen in het MASP Sao Paulo, Maison des Arts de Malakoff en het Museum voor Moderne Kunst in Medellin; op biënnales zoals de Liverpool Biënnale, FRONT Triënnale, Videonnale en ScreenCity Biënnale; en vertoningen in musea zoals het Centre Pompidou, het Jeu de Paume en het Solomon R. Guggenheim Museum. Haar werk maakt deel uit van particuliere en openbare collecties zoals KADIST, CNAP, Banco de la República de Colombia, CIFO Miami en FRAC Lorraine. Sinds 2019 maakt ze deel uit van het curator- en onderzoekscollectief Counter Encounters, dat projecten heeft ontwikkeld in het Centre Pompidou en Tate Modern.

Marwa Arsanios is een kunstenaar, filmmaker en onderzoeker wiens werk de vorm kan aannemen van installaties, performances en bewegende beelden. Ze heroverweegt de politieke ontwikkeling van de tweede helft van de twintigste eeuw vanuit een hedendaags perspectief, waarbij ze zich richt op genderrelaties, collectivisme, urbanisme en industrialisatie. Haar onderzoekswerk omvat vele disciplines en wordt ingezet in talrijke samenwerkingsprojecten.

Er zijn verschillende solotentoonstellingen aan haar werk gewijd: Heidelberger Kunstverein, Duitsland (2023); Mosaïc Rooms, Londen (2022); Contemporary Arts Center, Cincinnati (2021); Skuc Gallery, Ljubljana (2018); Beirut Art Center (2017); Hammer Museum, Los Angeles (2016); Witte de With, Rotterdam (2016); Kunsthalle Lissabon, Lissabon (2015); en Art in General, New York (2015).

Haar werk is ook te zien geweest in talrijke groepstentoonstellingen, waaronder: Documenta 15, Kassel (2022); 5e Mardin Bienali (2022); 3e Autostrada Biennale, Pristina (2021); 11e Berlin Biennale (2020); The Renaissance, Chicago (2020); 2e Lahore Biënnale (2020); Kunsthalle Wien, Wenen (2019); 1e Sharjah Architectuur Triënnale (2019); SF Moma, San Francisco (2019); 1e Warschau Biënnale (2019); 14e Sharjah Biënnale (2019) ; Nottingham Contemporary (2017); Maxxi Museum, Rome (2017); Sursock Museum, Beiroet (2016); Ludwig Museum, Keulen (2016); Biënnale van Thessaloniki (2015); Home Works Forum, Ashkal Alwan, Beiroet (2010, 2013, 2015) ; New Museum, New York (2014); 55e Biënnale van Venetië (2013); M HKA, Antwerpen (2013), In Other Words, nGbK, Berlijn (2012); of de 12e Biënnale van Istanbul (2011).

Haar films werden vertoond op Cinéma du Réel, Parijs (2021); Rotterdam Film Festival (2021); EMAF, Osnabrück (2021); Film Fest, Hamburg (2020); State of Concept, Athene (2020); FID Marseille (2019); tiff, Toronto (2019); RIDM, Montreal (2019); Berwick Film & Media Arts Festival (2019); Walker Art Center, Minneapolis (2017); Centre Georges Pompidou, Parijs (2011, 2017); Berlin International Film Festival (2010, 2015); en e-flux storefront, New York (2009).

Ze ontving de Georges de Beauregard International Prize op FID Marseille (2019), de Special Prize van de Pinchuk Future Generation Art Prize (2012) en werd genomineerd voor de Paulo Cunha e Silva Art Prize (2017) en de Han Nefkens Foundation Award (2014). Ze ontving de Akademie Schloss Solitude-beurs in Stuttgart in 2014 en de Tokyo Wonder Site, Tokyo Arts and Space in 2010. Ze is medeoprichter van het 98weeks Research Project.

Am I the only one who is like me? is een vraag die kenmerkend is voor het leven en werk van kunstenaar Saddie Choua (°Bree, 1971). Ze problematiseert de positie van de eenzame ik die nooit is losgekoppeld van de ander. Waar zit die ander in de hiërarchie van macht? Waar wordt haar onderdrukking en uitbuiting verzwegen of weggeëxotiseerd?

Saddie Choua vraagt ons na te denken over hoe we beelden en dialogen over de ander consumeren en hoe deze ons zelfbeeld en historisch bewustzijn beïnvloeden. Hoe kunnen wij ingrijpen op de beelden die onze geschiedenis schrijven en sociale strijd verzwijgen? Moeten we eerst het geheugen weerleggen om een ander verhaal te vertellen? Of is het weghalen of hercombineren van bepaalde associaties en referenties al voldoende om een andere geschiedenis en een ander zelfbeeld te creëren?

Het werk van Saddie Choua kan gelezen worden als een gefragmenteerd zelfreflectief visueel essay dat de relatie tussen maker en beeld bevraagt. Hoe maak je blinde vlekken, die net uitnodigen om te vergeten, zichtbaar? Hoe kan je vanuit een subalterne positie anders spreken en verbeelden, of is het net het concept van ‘de ander’ dat haar opsluit in dominante beelden en narratieven?

Saddie Choua woont en werkt in Brussel en Oostende. Met behulp van meta-documentairetactieken, collage, eigen (film)materiaal en het opnieuw toe-eigenen van populaire interculturele formats en autobiografische elementen, zet ze racisme, discriminatie van vrouwen en klasse, evenals haar katten in de schijnwerpers. Ze creëert een nieuwe pseudo-realistische imaginaire wereld die tegelijkertijd zeer herkenbaar en volkomen buitenaards is. Het is haar manier om de (beeld)taal van onze media te ondermijnen en de kritische en politieke blik van haar publiek aan te scherpen. De uitdaging is om ‚situaties' te creëren die de machtstructuren onthullen achter de beelden die we internaliseren en reproduceren. Sinds 2019 is Saddie doctoraal onderzoeker aan het RITCS in Brussel en docent aan Sint Lucas Antwerpen en het RITCS. Ze is een van de laureaten van de Belgian Art Prize 2020.

Saddie Choua had solo- en groepstentoonstellingen in oa. BOZAR, Brussel, 2014; WIELS, Brussel, 2015; Biennale van Marrakech, Marrakech, 2016; MU.ZEE, Oostende, 2016; Showroom, Sint Lucas School of Arts Antwerpen, 2016; KIOSK, Gent, 2017; Festival Concreto, Fortaleza, 2017; Kooshk-Air Antwerpen, Teheran, 2018; Kanal-Centre Pompidou, Brussel, 2018-2019; Savvy Contemporary, Berlijn, 2018; Akademie der Künste der Welt, Keulen, 2018; Villa Empain, Brussel, 2018; Contour Biennale, Mechelen, 2019; Biennale Warszawa, Warschau, 2019; La Veronica Gallery, Modica, 2020; Les Rencontres Internationales Paris/Berlin, 2020; Centre Wallonie-Bruxelles, Parijs, 2020; Temporary Gallery, Keulen, 2020; Kunsthalle Wien, Wenen, 2020; Extra City, Antwerpen, 2021; Kunstverein Hamburg, 2021; Kadist, Paris, 2021; Undercurrent Gallery, NYC, 2021. Haar werk maakt deel uit van binnen- en buitenlandse privé- en publieke collecties.