Mo'min Swaitat (Palestine Sound Archive)
Luistersessie, live opname

De Libanese journaliste en cineaste Jocelyne Saab staat bekend om haar sterk politiek geëngageerde films, die ze maakte tijdens een carrière in de jaren 70 tot aan haar overlijden in 2019. Met meer dan veertig titels op haar palmares bracht Saab de verzwegen verhalen uit de Arabische wereld in beeld en gaf ze een stem aan gemarginaliseerde en onderdrukte gemeenschappen. Tijdens deze avond herbezoeken we haar vechtlustig doch genuanceerd oeuvre met twee van haar krachtigste wapenfeiten.

In de kortfilm Palestinian Women (1974) verzetten Palestijnse vrouwen zich tegen de Israëlische bezetting van hun land, via onderwijs én gewapend verzet. Met Letter From Beirut (1978) keert Saab terug naar Libanon, waar ze zichzelf regisseert in een poëtische relaas dat de sluipende voortzetting van het conflict in vraag stelt. Vervolgens vertrekt ze naar Zuid-Libanon, dat door Israël wordt bezet. Daar documenteert ze, voor het eerst sinds het begin van de burgeroorlog, het Palestijnse verzet aan de grens.

Deze avond vindt plaats in kader van het boek Jocelyne Saab: Inventory 1973–1983 (2024), over de opkomst van linkse politieke bewegingen, gewapende revoluties en publieke strijd in de Arabische wereld. Na de vertoning volgt er een Q&A met auteurs Mohanad Yaqubi, Mathilde Rouxel en Elettra Bisogno.

Mohanad Yaqubi en Mathilde Rouxel lanceren de publicatie Jocelyne Saab: Inventory 1973–1983 bij Sharjah Art Foundation in de Verenigde Arabische Emiraten.

Duik in de baanbrekende filmografie van Jocelyne Saab met redacteur en onderzoeker Mohanad Yaqubi en Mathilde Rouxel, een Arabisch filmonderzoeker en filmprogrammeur. Deze lezing wordt gehouden in combinatie met de lancering van Yaqubi's publicatie Jocelyne Saab: Inventory 1973–1983, die reflecteert op de opkomst van politieke filmproducties en de bredere context van Saabs werk van 1973 tot 1983. Het gesprek wordt voorafgegaan door een vertoning van twee films van Saab: South Lebanon: The Story of a Village Under Siege (1976) en Les Femmes palestiniennes [Palestijnse vrouwen] (1974).

Mohanad Yaqubi is een van de oprichters van Idioms Film, een arthouseproductiebedrijf dat in 2004 in Ramallah werd opgericht. Hij is ook lid van Subversive Film, een curatorcollectief dat zich richt op het onderzoeken en herdistribueren van militante cinema uit Palestina en daarbuiten. Sinds 2017 is hij docent en onderzoeker aan de KASK School of the Arts in Gent. Zijn eerste speelfilm, Off Frame AKA Revolution Until Victory (2016), ging in première op het Toronto International Film Festival, de Berlinale, Cinéma du réel, het Dubai International Film Festival en het Carthage Film Festival. Zijn tweede speelfilm, R21 AKA Restoring Solidarity (2022), debuteerde op documenta fifteen, IDFA, het Marrakesh Film Festival, True/False Film Fest en het Melbourne International Film Festival.

Mathilde Rouxel is gespecialiseerd in de geschiedenis van de cinema in Arabische landen, met name de verzetscinema sinds de jaren zestig. Ze is artistiek directeur van het Aflam Festival in Marseille en het Franco-Arab Film Festival in Noisy-le-Sec. Ze heeft verschillende publicaties geschreven en geredigeerd over het werk van Jocelyne Saab, met wie ze tijdens de laatste jaren van Saabs leven heeft samengewerkt. Ze is ook medeoprichtster van de Jocelyne Saab Association en het Archive Circulation Initiative, die het bewustzijn over de uitdagingen van het behoud van filmerfgoed vergroten en technische kennis over film en analoge technologie delen door middel van onderzoek en opleidingsworkshops in Arabische landen.

Door persoonlijke omstandigheden gaat de luistersessie  van Christina Hazboun niet door op 24.04.25.

De onderzoekscluster The Art of Resonance – The Resonance of Art organiseert vanaf november 2024 een reeks informele luistersessies met internationale kunstenaars en onderzoekers, met het oog (en oor) op het cultiveren van een sonische gevoeligheid en relationaliteit.

Christina Hazboun

Christina Hazboun is een Sonic Agent. Ze surft over geluidsgolven op zoek naar oor-gasmes en onderzoekt muziek en geluid in ruimte, tijd en maatschappij. Haar veelzijdige avonturen met muziek en geluid manifesteren zich via een intersectioneel web van activiteiten gericht op het versterken van de stemmen van de onderhoordenden uit de SWANA-regio en de globale meerderheid via poëtische en op onderzoek gebaseerde teksten, audio/geluidscollages, workshops en curatie met een focus op muziekindustrieën, genderdiversiteit en digitale connectiviteit. Haar belangrijkste werkterrein is het vergroten van de zichtbaarheid en hoorbaarheid van nieuwe geluiden en muziek uit West-Azië, Noord-Afrika en het zuiden van de wereld, waarbij ze hybride, diverse en krachtige stemmen deelt met diegenen die een open oor hebben.

Voor deze vierde editie van ‘Archives in Dialogue’ worden leden van het collectief Forum Lenteng uit Jakarta uitgenodigd. Ze onderzoeken en produceren films over de geschiedenis van de Indonesische cinema en in het bijzonder de filmproductie tijdens het Soeharto New Orderregime (1966-1998).

In 1966 greep generaal Soeharto de macht in Indonesië en bleef zelfverklaarde ‘vader van het Indonesiche volk’ tot 1998. Deze regeerperiode werd overschaduwd door een antisocialistische houding met wreedheden tegen zijn opposanten. Soeharto noemde zijn bewind, dat zich fel afzette tegen het communisme, het socialisme en de islam, de ‘Nieuwe Orde’ (Orde Baru). Hij onderbouwde zijn visie op de geschiedenis met een reeks propagandistische films, waarvan sommige verplicht op scholen werden vertoond en jaarlijks op tv werden uitgezonden.

Het is hoog tijd voor een hernieuwde blik op de Nieuwe Orde cinema, bij voorkeur door de licht ironische bril van Yuki Aditya en I Gde Mika, die met The Myriad of Faces of the Future Challengers op de gekste plekken nog vleugjes ondermijning weten te vinden en dissonantie laten horen. De film is rigoureus opgebouwd met YouTube-materiaal, want dat is het ware geheugen en de echte cinematheek van een land dat nauwelijks interesse heeft voor iets hoogdravends als filmgeschiedenis. Elk wazig beeld in deze film is een aanval op vergeetachtigheid.

Archives in Dialogue, georganiseerd door KASKcinema i.s.m. Film-Plateau en de cluster Archival Sensations van KASK & Conservatorium, is een ruimte voor reflectie op archiefpraktijken, kunst en herinnering. Dit evenement maakt deel uit van het onderzoek Aesthetics of Transnational Solidarity Cinema van Mohanad Yaqubi aan KASK & Conservatorium.

Met Forum Lenteng, Marinho de Pina (Mediateca Abotcha), La Voix des sans papiers de Bruxelles in samenwerking met Mieriën Coppens en Elie Maissin, Marwa Arsanios, Massimiliano Mollona, Bojana Cvejić, Elettra Bisogno, Lara Khaldi, Elhum Shakerifar, Subversive Film, en Robin Vanbesien.

Hoe kunnen hedendaagse filmpraktijken in een tijd van genocides en autoritaire crises aansluiten bij en bijdragen aan politieke verbeeldingen die streven naar sociale rechtvaardigheid en antifascistische bevrijding ? Hoe helpen ze ons deze verbeeldingen te oefenen? Cinema as Assembly is een driedaagse studiegroep die het publiek uitnodigt – als publiek, denkers en makers – om samen het potentieel van cinema te onderzoeken. Cinema als een methode én een medium om collectieve organisatie, militante verbeelding en bevrijdende transformatie te oefenen.

Verankerd in een relationele geografie van translokale strijd, verbeelding en middelen, brengt deze studiegroep filmcollectieven van diverse locaties (Jakarta, Malafo, Palestina, Libanon, Brussel en andere) en van verschillende cinemapraktijken samen. Welke inzichten ontstaan wanneer zij hun tools en methodes delen voor het creëren van dekoloniale, speculatieve en gedeelde narratieven en werkwijzen in cinema?

De studiegroep Cinema as Assemby is gezamenlijk opgezet door Robin Vanbesien, Subversive Film en Grégory Castéra en maakt deel uit van het World Histories of the Commons- programma van KANAL-Centre Pompidou en bouwt voort op de studiecirkel Ciné Place-Making door Vanbesien in 2022 in de Kaaistudios.

Bekijk het volledige programma en reserveer tickets

• Robin Vanbesien onderzoekt manieren van belichaamde kennis en collectieve verbeelding die betrokken zijn bij sociale en politieke strijd. Door het begrip ciné place-making erkent hij het vermogen van cinema om onzichtbare herinneringen, geschiedenissen en levende culturen te bewaren, op te eisen en te herverdelen, met behulp van een filmtaal die verder gaat dan de gangbare scènes van representatie. Hij werkt samen met gesitueerde emancipatoire basisbewegingen en onderzoekt cinema als een ruimte voor sociale bijeenkomsten en politiek engagement die het vermogen oefent om collectief ruimte te behouden. In 2020 was Vanbesien medeoprichter van The Post Film Collective, dat cinema onderzoekt als een vorm van speculatieve repetitie en gemeenschappelijke vergadering. 'Under These Words (Solidarity Athens 2016)' (2017) en 'the wasp and the weather' (2019) gingen in première op transmediale en Cinéma du Réel. Zijn eerste speelfilm 'hold on to her' ging in wereldpremière op Berlinale Forum Expanded (2024).

• Subversive Film is een filmonderzoeks- en productiecollectief dat tot doel heeft een nieuw licht te werpen op historische werken met betrekking tot Palestina en de regio, steun te verwerven voor filmconservering en archiefpraktijken te onderzoeken. Hun langlopende projecten verkennen dit cine-historische veld, waaronder het digitaal heruitbrengen van eerder over het hoofd geziene films, het cureren van cycli met zeldzaam vertoonde films, het ondertitelen van herontdekte films, productie van publicaties en andere vormen van interventies. Subversive Film werd opgericht in 2011 en is gevestigd in Brussel en Ramallah.

Ondersteund door het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF) van de Vlaamse Overheid x het Doctoraatsonderzoek Ciné Place-Making van Robin Vanbesien aan Sint Lucas Antwerpen Research Group (SLARG) & Antwerp Research Institute of the Arts (ARIA) x Onderzoek Aesthetics of Transnational Solidarity Cinema/ Archival Sensations Cluster van Mohanad Yaqubi aan KASK & Conservatorium.

Archives in Dialogue, georganiseerd door KASKcinema in samenwerking met de cluster Archival Sensations van KASK & Conservatorium, is een ruimte voor reflectie op archiefpraktijken, kunst en herinnering. Deze editie belicht films uit de antikoloniale, anti-imperialistische en antifascistische strijd van de jaren 60 en 70.

Tijdens deze editie staan drie films centraal: And the Dogs Kept Silent (Sarah Maldoror, 1974), een poëtische dialoog tussen verleden en heden met fragmenten uit Aimé Césaire’s toneelstuk; Mémoire 14 (Ahmed Bouanani, 1971), een kritische montage van archiefbeelden die het Franse protectoraat in Marokko onderzoekt; en Beirut My City (Jocelyne Saab, 1982), een persoonlijke getuigenis van de belegering van Beiroet.

Drie filmprofessionals — Anoushka De Andrade, Mathilde Rouxel en Ali Essafi — gaan samen met artistiek onderzoeker Mohanad Yaqubi in dialoog over de uitdagingen van werken met politiek geladen filmisch erfgoed. Het programma biedt inzicht in historische en hedendaagse archiefpraktijken en onderzoekt de radicale esthetieken van Maldoror, Bouanani en Saab, en hun reflecties op dekolonisatie, solidariteit en revolutionaire kunst.

De onderzoekscluster The Art of Resonance – The Resonance of Art organiseert vanaf november 2024 een reeks informele luistersessies met internationale kunstenaars en onderzoekers, met het oog (en oor) op het cultiveren van een sonische gevoeligheid en relationaliteit. 

Mo'min Swaitat 

Mo'min Swaitat is een in Londen gevestigde Palestijnse kunstenaar, theatermaker en filmmaker die zijn opleiding genoot aan het Freedom Theatre (Jenin) en het arthaus (voorheen LISPA) in Londen/Berlijn, waar hij zich specialiseerde in de Jacques Lecoq-methode van fysiek theater, maskerwerk en mime. Hij is de oprichter van Majazz Project, een archiefplatform en platenlabel dat zich richt op de heruitgave van Palestijnse cassette- en vinylalbums en veldopnames, met speciale aandacht voor geluiden uit de jaren 1960 tot 1990. Als onderdeel van het Majazz Project heeft Swaitat het Palestinian Sound Archive opgezet, dat gedeeld wordt via NTS radio en onlangs onderwerp was van een tentoonstelling in het Southbank Centre. Swaitat stamt uit een lange familie van bedoeïenenmuzikanten en verhalenvertellers en het archief verwijst naar zijn geworteldheid in muziek als een middel om iemands cultuur en het gevoel erbij te horen te vieren.

In 2021 schonk een Israëlische filmmaker gescand materiaal uit Israëlische legerarchieven aan het Palestine Film Institute als een vorm van herstel. De collectie omvat 35 digitale clips, vermoedelijk afkomstig uit geplunderde archieven tijdens de Israëlische invasie van Beiroet in 1982, waaronder die van het Palestine Cinema Institute uit de jaren '70. De lezing-performance onderzoekt archiveren als zorg tegenover vergetelheid, waarbij verwantschappen worden vertaald in inventarissen, transcripten en bijschriften. Mohanad Yaqubi, Palestijns filmmaker en mede-oprichter van Idioms Film, onderzoekt militant cinema en geeft sinds 2017 les aan KASK & Conservatorium.

Mohanad Yaqubi is als artistiek onderzoeker verbonden aan KASK & Conservatorium, de school of arts van HOGENT en Howest. Het onderzoeksproject Transnational Solidarity werd gefinancierd door het Onderzoeksfonds Kunsten van HOGENT.

Mohanad Yaqubi toont met behulp van archiefmateriaal aan dat het vooral makers uit andere culturen waren die bepaalden wat er over Palestijnen gefilmd werd en wat buiten beeld bleef. Daardoor werden de Palestijnen niet werkelijk gezien. Onzichtbare mensen kunnen zomaar ontmenselijkt worden en verdwijnen.

De beeldvorming rondom Palestina is ontstaan rond het heilige landschap van de Schriften, vermengd met mystiek en fantasie. Yaqubi maakt je bewust van de beelden die in ons hoofd zijn ingeprent. Verschenen Palestijnen in het verleden maar al te vaak als inwisselbare zwijgende figuranten op beeld, met zijn fragmenten neemt Yaqubi de zeggenschap terug over hun gedeelde verleden en het beeld dat van ze is geschetst.

In zijn lezing onderzoekt hij de geschiedenis van de beeldproductie rond Palestina, om de Palestijnse cinema beter te begrijpen in de context van hun strijd tegen verdwijning. Tegelijkertijd komt hij op voor Palestijnse filmmakers die weerstand hebben geboden door te experimenteren met vormen, structuren en esthetiek. Met hun films doorbreken ze al zo'n 70 jaar talloze barrières, stukje bij beetje, als een manier van strijd – een filmische strijd.

Over Mohanad Yaqubi

Yaqubi, geboren in Koeweit in 1981, heeft een Palestijnse vader en een Syrische moeder en groeide op met de verhalen over de verwoesting van Al-Majdal, de geboortestad van zijn grootouders, die daar na de oprichting van de staat Israël in 1948 etnisch gezuiverd waren en in een UNRWA-vluchtelingenkamp in Gaza woonden. Yaqubi is filmmaker, producent en een van de oprichters van arthouse-productiebedrijf Idioms Film, sinds 2004 gevestigd in Ramallah. Ook is hij lid van Subversive Film, een collectief van curatoren dat militante cinema uit Palestina en daarbuiten wil onderzoeken en distribueren. Sinds 2017 is hij onderzoeker aan de KASK & Conservatorium.

De titel van de lezing is afkomstig van Martin Carter, Poems of resistance, University of Guiana, 1964

De tweede aflevering van Archives in Dialogue nodigt de leden uit van het Victor Jara collectief - Lewanne Joes, Ray Kril, Susumu Tokunow, Terry Roopnaraine - een filmcollectief uit Guyana dat slechts twee films heeft geproduceerd. Hun werk is een voorbeeld van een politiek geëngageerde en formeel radicale benadering van documentair filmmaken, beïnvloed door de New Latin American en Third Cinema bewegingen en de theorieën van Soviet montage.

De dialoog wordt georganiseerd door leden van het onderzoekscluster Archival Sensations en heeft tot doel het gesprek over politiek, poëzie en cinema te bevorderen. Nadenken over het 'unarchiven' van archieven om collectieve geschiedenissen en kruispunten met transnationale solidariteit te reconstrueren. De dialoog is een reflectie op de 16mm vertoning van de eerste film van het collectief, The Terror and the Time, als onderdeel van Courtisane 2024.

De terreur is het Britse kolonialisme in Guyana; de tijd is 1953, het jaar van de eerste verkiezingen onder een voorlopige democratische grondwet. Stijlvol gekadreerde scènes, opgenomen in heel Georgetown, begeleiden de poëzie van Martin Carter en geven een indruk van grote politieke hervormingen in de strijd tegen armoede, repressie en stilzwijgen. De film speelt tegen de internationale achtergrond van de jaren 1950: de groei van buitenlandse economische en militaire belangen in het Caraïbische gebied, de kroning van koningin Elizabeth, de Mau Mau-opstand in Kenia, de Koude Oorlog en de door de VS heimelijk gevoerde strijd tegen Cuba, Maleisië, Vietnam, Iran en Nigeria.

“In his forward to Poems of Resistance by his comrade and compatriot Martin Carter, the great Guyanese writer Eusi Kwayana, implies that poetry is criticism. This sense of criticism held and released in and before art animates The Terror and the Time. The film offers poetic practice, historical criticism, and critical historiography in a rehearsal of sound, image, ground, and aspiration... Rupert Roopnaraine, a key figure in the Victor Jara Collective, suggested that the product betrays the process so that the film’s unfinishedness is given in accord with anticolonial struggle. As he argues what is important is that the strug gle remains. And what remains is the unstill consistency of the cartman and the dark, glimpsed by and given in criticism, through the absolute dissolution of the poem and the poet, the filmmaker and the film.” (Stefano Harney and Fred Moten)

De ontluikende strijd voor Palestijnse zelfbeschikking kon tussen 1960 en 1980 rekenen op de steun van linksradicale bewegingen wereldwijd. Ook in Japan. Dat blijkt uit een collectie 16mmfilms van militante filmmakers uit diverse landen, die Japans werden ingesproken om te worden getoond aan een Japans publiek. De Japanse bevolking voelde zich na de Tweede Wereldoorlog onderdrukt door de Amerikaanse bezetting, en had niet alleen sympathie voor de Palestijnen maar identificeerde zich in hoge mate met hen.

Stilistisch variëren de films enorm. Er zitten interviews bij met PLO kopstukken, documentaire impressies van het leven in vluchtelingenkampen, experimentele films en instructiefilms voor toeristische doeleinden. Mohanad Yaqubi putte uit dit materiaal voor een film die gezien kan worden als mogelijke conclusie of epiloog. Hij laat zien hoe twee zeer verschillende volkeren zich verbonden kunnen voelen via beeld, maar stelt ook vragen. Waar ligt de grens tussen steun en propaganda? En in hoeverre is een lokale strijd internationaal te vertalen?

Na de film volgt een Q&A met filmmaker Mohanad Yaqubi.