Tara Vanalderwerelt, Tibo Smeekens, Fatou Ndiaye
Het parasitaire paviljoen, Het innerlijke landschap, De hedendaagse tempel

Drie blikken op de Bijlokesite van Tara Vanalderwerelt, Tibo Smeekens en Fatou Ndiaye. Wat zou volgens jullie – vanuit de blik van een ontwerper – een meerwaarde kunnen betekenen voor onze Bijlokecampus of bij uitbreiding de Bijloke in haar geheel als kunsten­site?

Eerder dit jaar kregen de studenten interieurvormgeving bij aanvang van hun afstudeerproject deze centrale onderzoeksvraag voorgelegd vanuit de praktijkfocus “Tijdelijke Installaties”. Tara Vanalderwerelt vertrok vanuit het idee van het “Parasitaire paviljoen”, Tibo Smeekens vanuit de nood aan een “Innerlijk landschap” en Fatou Ndiaye aan die van een “Hedendaagse tempel”.

LIENE AERTS
Hoe kijken jullie – elk door de specifieke bril van jullie project – naar de wisselwerking tussen de monumentale, historische site en de dynamische, sociale realiteit van de campus?

TARA VANALDERWERELT
De monumentale gebouwen en binnentuinen vormen een vaste structuur, maar het gebruik ervan verandert voortdurend. Studenten, docenten en bezoekers bewegen door de site, zoeken elkaar op, trekken zich terug, werken samen en kruisen elkaar soms toevallig. De bestaande circulatie bepaalt vandaag grotendeels hoe je de school beleeft. Door mijn structuur bovenop de bestaande circulatie te plaatsen, ontstaat een extra laag van beweging (en dus automatisch ook beleving) die zich letterlijk tussen de verschillende gebouwen, ateliers en binnentuinen in nestelt.

TIBO SMEEKENS
Mijn bachelorproef onderzoekt de geschiedenis van de campus. De monumentale ziekenhuisarchitectuur met haar hoge plafonds, grote atelierruimtes en lange gangen zorgt nu vaak voor een kille en onpersoonlijke sfeer. Ik stel mij de vraag welke invloed deze dagelijkse context op overprikkelde en gestreste studenten heeft. Met mijn tijdelijke installatie bied ik een tegengewicht door plekken van geborgenheid en rust te creëren. Omdat rust voor iedereen anders is, ontwikkelde ik drie verschillende paviljoenen met elk een eigen ruimtelijke beleving: Het zwijgen van water, Stille cocon en Stille hoogte. Zo ontstaat er een dialoog tussen oud en nieuw: de geschiedenis van de plek vormt het vertrekpunt en de hedendaagse behoefte aan rust het antwoord.

FATOU NDIAYE
De site is een gelaagd landschap vol contrasten in architectuur en invulling. Mijn project ziet die (historische) gelaagdheid niet als een beperking of een heilig huisje, maar juist als een krachtig vertrekpunt om nieuwe verbindingen te creëren. Met de historische context op de achtergrond beschouw ik mijn installatie als een uitnodiging tot samenkomst, een nog ontbrekende schakel om verdere versnippering tegen te gaan. Ik sta voor een architectuur die durft op te treden als een monumentaal baken: een hedendaagse tempel in de open ruimte.

LA
Hoe weerspiegelt die blik de ontwerper die jullie willen zijn?

TV
Ik wil een ontwerper zijn die eerst kijkt, probeert te begrijpen en pas daarna ingrijpt. Ik ontwerp daarom vanuit een aandacht voor wat er al is en tegelijk creëer ik ruimte voor wat er nog kan ontstaan. Het parasitaire karakter van het paviljoen vertrekt vanuit die houding. De paviljoenstructuur neemt de bestaande architectuur niet over, maar maakt er gebruik van en probeert erin op te gaan. In dit project zet ik in op verbinding, vertraging en ontmoeting, maar ook op ruimte voor het onverwachte. Een goede ruimte hoeft niet alles vast te leggen: ze nodigt mensen uit om zelf een betekenis of gebruik te ontdekken of creëren.

TS
Mijn project vertrekt vanuit mijn persoonlijke ervaring. Ik ben snel overprikkeld en ervaar hoe moeilijk het kan zijn om daar, zeker binnen een drukke schoolcontext, mee om te gaan. Die persoonlijke vraag bracht me bij een ruimtelijk antwoord: de creatie van een plek waar je even afstand kan nemen van externe prikkels. Mijn zoektocht weerspiegelt de ontwerper die ik wil zijn: ik hoop niet enkel functionele of esthetische ruimtes te ontwerpen, maar plekken die een invloed hebben op hoe mensen zich voelen. Ik onderzoek hoe ontwerp met het moment van stilvallen en opnieuw verbinding maken met jezelf kan samenvallen. Die gedachte neem ik mee in mijn verdere ontwikkeling als ontwerper.

FN
Ik geloof dat de Bijlokesite verlangt naar een fysieke plek waar echte ‘community’ kan ontstaan. Ook duurzaamheid is belangrijk: de structuur is volledig demontabel, circulair en tast de historische ondergrond niet permanent aan. Het paviljoen is bewust krachtig en autonoom vormgegeven: het wil de plek van het collectieve, sacrale samenzijn claimen. Krachtige architectuur kan omkeerbaar en aanpassend van aard zijn. Tegelijk besef ik dat een uitgesproken monumentaal paviljoen ook kan overheersen. Voor mij zit de uitdaging in het vinden van een evenwicht tussen aanwezig zijn en ruimte laten aan de geschiedenis van de plek.

LA
Hoe herprogrammeren jullie de vaste vormtaal van de site aan de hand van jullie tijdelijke installaties? 

TV
Het paviljoen probeert de bestaande site niet te veranderen, het maakt wel een nieuwe manier van lezen en bewegen door de school mogelijk. Een voorheen functionele route verandert zo in een ervaring waar je kunt vertragen, rondkijken en je afzonderen. De opeenvolging van trappen en de lange loopbaan maakt van ‘het circuleren’ een ervaring op zich. De geperforeerde huid filtert het zicht en creëert onderweg verschillende gradaties van openheid en afzondering. Bovenaan opent het paviljoen zich opnieuw naar de site en creëert een platform dat de school met haar omgeving verbindt.

TS
Met mijn tijdelijke installatie probeer ik de bestaande omgeving tijdelijk te herprogrammeren door er een functie aan toe te voegen die bijna een tegenovergesteld doel heeft: waar de campus draait rond leren, werken en bewegen, creëer ik een omgeving waarin net niets hoeft. De paviljoenen bieden ruimte voor stilte, vertraging en introspectie. Ik overschrijf de geschiedenis niet: de monumentale, kille omgeving blijft, maar krijgt een zachte, persoonlijke tegenhanger. De paviljoenen kunnen met hun herbruikbare materialen opnieuw worden opgebouwd waar ontprikkeling nodig is. Tijdelijke architectuur kan een krachtig middel zijn om in onze snelle maatschappij flexibel ruimte te maken voor rust.

FN
Ik vertaalde mijn filosofie rond community en duurzaamheid naar het tempelconcept. De basis is een open en uitnodigende, flexibele en demonteerbare structuur. Het kreeg een transparante omhulling en schuifwanden die de ruimte op maat openen of sluiten. Ik zocht naar een combinatie van technische innovatie en tactiel materiaalgebruik: de constructie is opgebouwd uit een ModTruss systeem omhuld met demontabele multiplex. De binnenwanden zijn opgetrokken uit platen van polycarbonaat die ervoor zorgen dat het licht doorgelaten wordt. De tempel functioneert als een dynamisch lichtbaken op de campus. Het verandert het aanwezig zijn op de site van een vluchtig tussengebied naar een volwaardig verblijf- en gemeenschapshuis.