Kan je een schets maken van jouw Bijloke 2.0 in 2100?

Ter afronding van de bachelor-na-bachelor landschapsontwikkeling gingen de studenten op zoek naar een nieuwe invulling voor de Brugse Ommelanden voor 2100. Het nieuwe toekomstbeeld dat ze creëerden voor dit project vertrok van de onderzoeksvraag: “Wat is de betekenis en het beeld van de Brugse ommelanden in 2100, in een context waarin opnieuw een sterke wisselwerking en wederkerige samenwerking ontstaat tussen stad en ommeland?” Ze bestudeerden de diverse ommelanden in Brugge vanuit haar verschillende landschapstypes en schaalniveau’s. Elk van de aanwezige landschappen en ommelanden, zoals onder andere de polders en krekenlandschap, de zandrug Gistel-Maldegem en het valleilandschap van de Reie, hield haar eigen ontstaansgeschiedenis, uitzicht en uitdagingen in.

De coördinerende docenten, Claire Laeremans, Sally Lierman, Annelies De Nijs en Pieter Foré, formuleerden daarbij nog subvragen als: “Als we het landschap zouden herdenken met een tijdshorizon van 2100, hoe zou die er dan uitzien? Wat wordt het nieuwe normaal in het landschap van onze (achter)kleinkinderen?”

Deze vragen doen landschappen in onze onmiddellijke omgeving herbekijken en in vraag stellen. Het maakt nieuwsgierig naar hoe de studenten - na enkele jaren doorgebracht te hebben op de Bijlokecampus - de inzichten uit hun opleiding en dit Ommelandproject toepassen op de site. Ook hier is er sprake van een unieke wissel­werking tussen ‘stad & open ruimte’, ‘land & gebruiker’, ‘mens & dier’, ‘geschiedenis, huidige invulling & toekomst’. Studenten Sam Latré en Ringer Wiegersma formuleerden alvast enkele antwoorden.

LIENE AERTS 
Hoe zou je de landschapstypes die de Bijlokesite nu omvat kort beschrijven?

SAM LATRÉ
De Bijlokesite zou je kunnen omschrijven als een landschap op zich. Het leeft weliswaar in een soort bubbel, maar omvat daardoor verschillende types groen: stedelijk groen, historisch groen, parkgroen en schoolgroen. Deze termen beschrijven niet alleen het groen zelf, maar ook de verschillende functies en betekenissen die de plek doorheen de tijd heeft gekregen. De historische boomgaard is daar een mooi voorbeeld van. Waar hij vroeger functioneerde als voedselvoorziening voor de zieken, is dezelfde plek vandaag stedelijk groen: een plek om te verblijven, te schuilen, het decor van een park of als schoolgroen een punt om onder samen te komen.

De Bijlokesite is daardoor geen verzameling van afzonderlijke landschapstypologieën, maar een landschap dat doorheen de tijd met verschillende typologieën beschreven kan worden. De plek blijft dezelfde, terwijl haar betekenis, gebruik en relatie tot de mens telkens verschuiven.

RINGER WIEGERSMA
De site kent een parkstructuur die tussen de muren van het middeleeuwse ziekenhuis een geborgen, prettige, open plek vormt in de drukke stad. Tussen de oude ziekenzalen bevinden zich kleine tuinen die de historische inrichting van de site tonen en zo ruimte bieden voor rust en bezinning. De site opent zich richting de Godshuizenlaan en biedt rond de oude abdij verschillende velden voor samenkomst, festivals en verbinding. Wanneer je over de site wandelt, voel je je gedragen door de geschiedenis die in de bomen, muren en gronden verscholen zit.

LA
Wat betekent de Bijlokesite voor de leefbaarheid van een stad als Gent? Wat is een duurzame relatie tussen de kunstensite en de stad vanuit beide perspectieven?

SL
De Bijlokesite kan je zien als een soort stapsteen in de stad. Voor een kind uit de buurt kan het een eerste aanraking zijn met een beheersbare en veilige vorm van natuur. Voor een student die er dagelijks komt, wordt die connectie vanzelfsprekender. Voor anderen is het de plek waar je in de zomer een zonnige plek zoekt, waar er gesport en gespeeld wordt, of waar je gewoon even verblijft. De Bijlokesite is voor mij daarom meer dan een open ruimte binnen de stad. Het is een landschap dat mensen leert kijken en gebruiken, maar tegelijk ook een klankbord van de maatschappij en haar veranderende noden. De notelaar die ooit werd aangeplant om kwade geesten op afstand te houden, biedt vandaag op een warme zomerdag letterlijk verkoeling. De boom is dezelfde gebleven, maar wat wij erin zoeken en nodig hebben, verandert.

Een duurzame relatie tussen de stad en de Bijloke betekent voor mij dan ook een wisselwerking waarin de plek haar eigenheid en geschiedenis kan behouden, terwijl ze ruimte biedt aan de veranderende noden van de stad en haar bewoners.

RW
De site biedt samen met de culturele instellingen gevestigd op het terrein de mogelijkheid om je te verdiepen, verbinden, verwonderen en bezinnen.

LA
Welke uitdagingen en opgaves kent de Bijlokesite op vlak van klimaat?

SL
Ik denk dat er ruimtelijk vaak vanuit verkeerde patronen wordt gedacht. De Bijloke is een plek van de mens en beweegt mee met de tendensen van de maatschappij. Alleen vraagt een landschap tijd om mee te veranderen. De tendens van de mens gaat nu eenmaal sneller dan de groei van een boom.

De klimaatuitdaging is voor mij daarom niet alleen een uitdaging van de Bijlokesite op zich, maar vooral van de manier waarop wij als mens met die plek omgaan. Het jaarlijks opnieuw inzaaien van het grasveld dat door Gent Jazz wordt gebruikt, bomen die het hier moeilijk hebben en het gebrek aan schaduw worden steeds zichtbaarder in tijden van hitte en verdroging. Tegelijk verzamelt water zich in nattere periodes op het kale, ingezaaide veld, waar plassen soms moeilijk infiltreren.

De uitdaging ligt volgens mij in het zoeken naar een landschap dat minder voortdurend moet worden aangepast aan het gebruik, en meer ruimte krijgt om zelf mee te veranderen. Niet elk probleem vraagt een nieuwe ingreep. Soms vraagt het landschap vooral tijd, ruimte en een ander gebruik.

RW
De Bijlokesite kent als cultureel park en monument verschillende grote uitdagingen zoals een lastig te reguleren temperatuur, toegankelijkheid voor minderheden en wateroverlast of droogte. Op verschillende plekken op de site worden deze uitdagingen al zichtbaar. In en rond de gebouwen loopt de temperatuur in de zomer stevig op. Door verharding en verdichting van de ondergrond verdroogt de site of liggen er grote plassen.

LA
Wat wens je de Bijlokesite toe voor haar toekomst?

SL
Als laatste wens ik de Bijloke site toe dat ze opnieuw wat ruimte krijgt om te herstellen en dat we ons meer bewust worden van de wisselwerking tussen binnen en buiten. Historisch waren de binnentuinen en buitenruimtes van de Bijloke erop gericht om mensen te verzorgen. De buiten stond ten dienste van de mensen die binnen werden verzorgd.

Ik hoop dat we dat verhaal vandaag kunnen omkeren: dat de ruimte binnen de ruimte van buiten gaat verzorgen. Dat we niet alleen kijken naar wat de Bijlokesite voor de mens kan betekenen, maar ook naar wat het landschap zelf nodig heeft om gezond en veerkrachtig te blijven.

Daardoor hoeft de Bijlokesite niet enkel een stedelijk, park-, tuin- of historisch landschap te zijn. Ik zie haar ook als een testlandschap en herstellandschap: een plek waar studenten, bezoekers en gebruikers niet alleen de ruimte gebruiken, maar ook mee nadenken over hoe ze kan veranderen, herstellen en verder groeien.

Een plek waar ruimte is om te proberen, te leren en tijd te geven aan wat tijd nodig heeft. Misschien ligt daar wel de toekomst van de Bijloke: niet in één vast eindbeeld, maar in een landschap dat samen met zijn gebruikers blijft zoeken naar wat het nodig heeft.

RW
Als baken van kunst en creativiteit in een almaar veranderende stad hoop ik dat de Bijlokesite haar belangrijke functie als verbinder zal blijven dragen. Dat het een plek mag blijven om tot rust te komen: de site is al eeuwenlang een plek voor bezinning. Dat de site zich steeds meer kenbaar maakt als voorvechter van een door de kunsten gedreven barmhartige samenleving. Dat het een plek kan zijn voor Gentenaren en bezoekers van de stad om samen te komen, geïnspireerd te worden en het leven te vieren.

LA
Kan je een schets maken van jouw Bijloke 2.0 in 2100?